— 270 — 



Niżne-Udinskiej kawałek skóry, który oznaczył po włosach pęczkami ustawionych, jako przy- 

 należny do nosorożca. Dalej opisuje między kośćmi, znalezionemi na wyspach Ljachowskich, 

 także i kości nosorożca, na których zachowały się jeszcze, jak np. na kości goleniowej, ścięgna 

 i więzadła, które łączyły kość goleniową z łydkową. 



Nie są to jednak jedyne dyluwialne zwierzęta, które przechowały się do naszych cza- 

 sów wraz z częściami miękkiemi, ho znalazły się jeszcze resztki innych zwierząt. Bunge 

 podaje 1 ), że w pobliżu Jany pod 70° półn. szer. około r. 1878 znaleziono w zamarzniętej 

 ziemi, w podobnych warunkach jak jednego z mamutów, całe ciało konia, którego sierć, 

 grzywa i ogon miały być białe. Na największej wyspie Ljachowskiej miano znaleźć także cał- 

 kowite ciało wołu piżmowego (Ovibos moschatus). Zarówno z konia jak i wołu nie- 

 stety nic się nie zachowało. 



W powyżej wspomnianej jaskini Niżne - Udinskiej znalazł Czerski jeszcze resztki lisa 

 (Vulpes lagopas) z dziąsłem koło zębów, dalej leminga (Lemmus obensis), u którego 

 twarzowa część czaszki pokryta była skórą. Na niej można było rozpoznać jeszcze wargi, nos 

 i oczodoły. Na kawałku skóry wisiały oba odnóża przednie, również pokryte skórą. W końcu 

 znalazł Czerski także czaszkę suhaka (Antilope saiga), w której znajdowała się skóra na 

 kości czołowej. Dodać należy, że ziemia w jaskini, z której wykopano wymienione części, była 

 zamarznięta, a zwierzęta te pochodzą już z epoki postplioceńskiej. 



Jeśli w tych wszystkich przypadkach nizka temperatura przyczyniła się do zachowania 

 części miękkich, to w innych razach były czynne wręcz przeciwne wpływy zewnętrzne, jak 

 susza i wysoka temperatura. W ten sposób tłómaczy Osborn (51) zakonserwowanie się Tra- 

 chodona, gada z mozozoicznych warstw Ameryki północnej, który zachował się jako zasuszona 

 mumia kopalna. W podobnych warunkach znaleziono (48) także skóry z Glossotherkim i Ono- 

 hippidiiim w jaskini fiordu Ultima Speranza w Patagonii, które zachowały się dzięki suchemu 

 i przewiewnemu położeniu jaskini. W innych wreszcie wypadkach znaleziono w warstwach 

 starszych zwierzęta, u których całe ciało jak i skóra były zupełnie skamieniałe. Jakie czyn- 

 niki złożyły się na ten sposób zachowania się zwierząt w całości, na to trudno odpowiedzieć. 

 Próby wyjaśnienia tych procesów, jak i liczne przykłady zachowania się zwierząt, podaje 

 Abel (1) w swem niedawno wydanem dziele. 



Z niezwykłym i dotąd zupełnie nieznanym sposobem konserwacyi zwierząt zaginionych 

 zaznajomiły nas dopiero wykopaliska w Staruni, gdzie części miękkie i twarde były zupełnie 

 przepojone ropą naftową i zachowały się w tym stanie znakomicie do czasów dzisiejszych, 

 jak to uwidocznia rycina 1 na tab. LVII, przedstawiająca części miękkie głowy bez skóry. 



Prawie równocześnie z tern odkryciem w Staruni znaleziono także rozmaite szkie- 

 lety w stawku, otoczonym asfaltem, w południowej Kalifornii. Według opisu Merriama (40) 

 zwierzęta, dążące do wody, grzęzły w asfalcie i ginęły, jak to się także jeszcze podziśdzień 

 zdarza. W tym stawku znaleziono przy dokładniejszem badaniu liczne kości pojedynczo roz- 

 rzucone i znaczne części szkieletów prawie całkowitych zwierząt z czwartorzędu, których 

 niema już obecnie w Kalifornii i wogóle w Ameryce, jak: słonia, mylodona, s mil o don a 

 i wielbłąda. Prócz zwierząt ssących znaleziono tam także liczne kości ptaków i owady. 

 Sposoby konserwacyi zwierząt w Kalifornii i Staruni są do siebie bardzo zbliżone. Różnica 



') Cytat według Czerskiego, ponieważ oryginalna jego praca nie była mi dostępną. 



