— 271 — 



polega tylko na tern, że w Kalifornii znaleziono tylko same szkielety, w Staruni zaś także 

 wraz z częściami miękkiemi. Według przypuszczenia Łomnickiego (36, 37) istniały przy 

 potoku Łukawcu Wielkim bagniska, wśród których wydobywała się miejscami ropa naftowa, two- 

 rząca tamże (jak i dziś jeszcze) naturalne wycieki. Potok osadzał w tych bagnach za każdem 

 większem wezbraniem wód namuły wraz z szczątkami roślin i zwierząt, a nadto wpadały do 

 tych bagnisk owady i ginęły większe zwierzęta, które, szukając wody do ugaszenia pragnienia, 

 ugrzęzły, nie zdołając mimo wysiłków wydobyć się ze zdradliwej toni ropnej. Z czasem ciało 

 ich przepoiło się na wskroś ropą naftową i woskiem ziemnym i zachowało się tym sposobem 

 do naszych czasów. W samej wodzie, jak w Kalifornii, części miękkie zachować się nie mo- 

 gły, konieczną była obecność ropy, która wniknęła we wszystkie wgłębienia i otwory ciała 

 i w zupełności je przepoiła. 



Może i obniżenie temperatury miało jaki wpływ korzystny na przebieg ' tego procesu, 

 chociaż z tego, co podaje Łomnicki, wynikałoby, że średnia temperatura roczna była wów- 

 czas ta sama jeśli nie wyższa, niż w dobie dzisiejszej. Rzucam tę myśl tylko dlatego, ponie- 

 waż, o ile dotychczas wiadomo, najkorzystniejszym stosunkowo konserwacyjnym czynnikiem 

 tkanek jest nizka temperatura. W stanie zamrożonym tkanki mogą przetrwać wieki, zacho- 

 wując swą świeżość. W takich też warunkach zachowały się nosorożce i mamuty w Syberyi. 

 Gdyby było możliwem, ciała zwierząt zamrożonych albo ich części bezpośrednio po wykopa- 

 niu przenieść odrazu do środków konserwacyjnych, stan zachowania tkanek byłby dosko- 

 nały. Było to jednak rzeczą niemożliwą. Wiadomości bowiem o znalezieniu zwierzęcia na 

 ziemiach syberyjskich dochodzą do uczonych dopiero wówczas, gdy część zwierzęcia wynu- 

 rzyła się z zamarzłej ziemi i została wystawiona na działanie powietrza i słońca. Zanim 

 wiec do miejsc, zazwyczaj dość odległych, wyruszy ekspedycya i zajmie się konserwacyą 

 szczątków, upływa dużo czasu, w ciągu którego tkanki raz odkryte ulegają rychło zepsuciu. 

 Wyjątkowo tylko części, głębiej w zamrożonym gruncie i śniegach tkwiące, zachować się mo- 

 gły lepiej pod względem histologicznym. To też korzyści naukowe z badań histologicznych 

 są na ogół małe. Badania ograniczają się przeważnie do stwierdzenia faktycznego stanu kon- 

 serwacyi niektórych tkanek. Tak postąpili Brandt, Schrenck i Zalenski, którzy dostar- 

 czyli cennych przyczynków cło znajomości wyglądu tych zwierząt. Takie badania, jakoteż 

 badania nad rodzajem pożywienia zwierząt, które są według zdania Baera (3) i Zalew- 

 skiego (65) w tych przypadkach jeszcze ważniejsze, dają dopiero wyobrażenie o ich wyglą- 

 dzie, tudzież o warunkach i środowisku, w którem przebywały. 



Materyały staruńskie znajdowały się w stosunkowo lepszych warunkach niż syberyjskie, 

 ponieważ przepojone ropą naftową nie zmieniły się już po wydobyciu ze szybu. Inna sprawa, 

 czy zwierzęta, a przedewszystkiem nosorożec zanurzył się w ropie odrazu czy też powoli? 

 Płowa barwa sierci nosorożca każe przypuszczać, że ciało jego było przez jakiś czas wystawione 

 na działanie powietrza i słońca, zanim zanurzyło się w ropie. Ponieważ w bardzo dobrym sta- 

 nie zachowały się niektóre części głowy i nawet bardzo delikatne tkanki, które w zwykłych 

 warunkach gniją i ulegają szybkiemu rozkładowi i zniszczeniu, trzeba dalej przypuścić, że 

 ów nosorożec zginął w porze zimowej. Nie jest przecież wykluczonem, że nosorożec ten zna- 

 lazł się nad bagnem w zimie, częściowo się zapadł, zamarzł i w tym stanie zanurzał się 

 zwolna coraz głębiej. Wszystkie mniejsze zwierzęta, jak owady, ślimaki, żaba i ptak, znalezione 

 w tym samym szybie, dostały się do ropy i zatonęły niewątpliwie w innej porze roku. 



