— 275 — 



na którą wystawione były w celu zakonserwowania. Części miękkie wraz z mięśniami mamuta 

 z nad Berezówki doszły do Petersburga w stanie zamrożonym, mogły więc być badane w wa- 

 runkach bardzo korzystnych. Mimo to Zalenski (66) nie zdołał wykazać prążkowania, a na 

 rysunku, który podaje, widać tylko włókna, składające się z jednorodnej, lecz na kawałki po- 

 rozłamywanej substancyi. 



Przy okolicznościowem badaniu mięśni języka nosorożca staruńskiego okazały się ślady 

 prążkowania, na podstawie czego przypuszczałem pierwotnie, że mięśnie zachowały się na 

 ogół dobrze. Wielkokrotnie dokonane badania mięśni z rozmaitych okolic głowy doprowadziły 

 mnie jednak do przekonania, że większość włókien mięsnych zmieniła się tak dalece, że tru- 

 dno je rozpoznać w preparatach mikroskopowych, a tylko wyjątkowo zachowała się ich cecha 

 najważniejsza, mianowicie prążkowanie. Na podstawie obrazów mikroskopowych możnaby roz- 

 różnić trzy stopnie konserwacyi mięśni: w przypadkach najskrajniejszych włókna były jeszcze 

 widoczne, jednak silnie pokurczone albo też połamane na małe kawałki; w tych włóknach 

 niema już śladu jąder lub prążkowania. Drugi stopień zaniku byłby znamienny tern, że włókna 

 są utworzone z substancyi jednostajnie bardzo drobno ziarnistej, w której znać jądra, nie zaś 

 prążkowanie; nareszcie w trzeciej kategoryi umieścić można te nieliczne przypadki włókien, 

 w których zachowało się prążkowanie i jądra. Prążkowanie nie różni się wielce od prążko- 

 wania, jakie znamy z preparatów w stanie świeżym badanych. Prążki są co najwyżej więcej 

 rozsunięte, jak to widzimy na tab. LVII, ryc. 5, co zresztą zdarza się miejscami także w pre- 

 paratach świeżych lub ustalonych. 



Zastanawiając się nad powodami tak rozmaitego zachowania się mięśni, doszedłem do 

 przekonania, że lepiej utrzymane mięśnie znajdują się w miejscach więcej ochronionych i głę- 

 biej położonych, gdzie tkanki tworzą zbitą masę; mięśnie zaś, leżące bardziej na powierzchni, 

 uległy natomiast łatwiej rozpadowi. W konserwacyi mięśni odgrywa także ważną rolę osadze- 

 nie się soli wapiennych, jak to przypuszcza Reis (61). 



4. Nerwy. 



W resztkach mózgu mamuta Gleb o w (28) znalazł prócz złogów ziarnistych i mas 

 bezkształtnych jeszcze komórki i włókna nerwowe. Brandt (9) opisuje i rysuje gałązki ner- 

 wów, które zdołał wyosobnić z głowy nosorożca z nad Wilui. O wiele lepszy był stan zacho- 

 wania nerwów mamuta z nad Berezówki, ponieważ udało się u niego wypreparować leżące 

 między mięśniami większe pnie nerwowe. Zalenski (56) sam badał tylko resztki mózgu 

 tegoż okazu, nie dopatrzył się jednak żadnych morfologicznych cząstek. 



Już z pierwszych więcej oryentacyjnych badań głowy nosorożca ze Staruni okazało 

 się, że substancya nerwowa zachowała się tak źle, iż trudno rozpoznać, z jaką tkanką ma 

 się do czynienia. Zrobiwszy przekrój poprzeczny przez nerw wzrokowy, którego kawałek wraz 

 z bardzo uszkocłzonemi resztkami oka otrzymałem do zbadania, przekonałem się, że sam 

 nerw był zniszczony a pochewka jego uległa zmianie, o której wyżej już była mowa i którą 

 możnaby porównać ze zmianami tłuszczo-woskowemi. W tych właśnie preparatach występo- 

 wała reakcya barwikowa Bendy (6), a w promienisto ułożonych kryształkach igiełkowatych 

 można było prócz kwasów tłuszczowych wykazać istnienie soli wapiennych. Dla porównania 

 zbadałem jeszcze nerw po doczo dołowy (n. infraorbitalis), ponieważ jako lepiej ochro- 

 niony i przepojony zupełnie ropą, wydawał mi się do badań najodpowiedniejszy. Również 



