— 277 — 



Z powyższego opisu histologicznego tkanek wynika, że stan zachowania ich był stosun- 

 kowo bardzo dobry. Pomijając działanie pasożytów zwierzęcych, które niszczą ciała zwierząt 

 w bardzo szybkim czasie, rozkład zwłok odbywa się w zwykłych warunkach także dość szybko. 

 Jak wykazuje Verger (80) niższa temperatura wstrzymuje rozkład tak, że tkanki królika 

 zakopane na 60 cm w ziemi, w szczelnie zamkniętych pudłach, przy temperaturze około 0°, 

 zachowały jeszcze przez 4 miesiące zdolność do elektywnego barwienia. Najszybciej ulegają 

 zniszczeniu jelita, a następnie narządy parenchymatyczne, jak wątroba. Najodporniejsze oka- 

 zują się twory łączno-tkankowe. Pod pewnymi warunkami, jeśli zwłoki znajdują się dłuższy 

 czas w wodzie lub miejscach bardzo wilgotnych, albo jeśli nagromadzone są w wielkiej ilości 

 w jednem miejscu, następują zazwyczaj inne zmiany, a mianowicie zmydlenie tkanek czyli 

 przemiana na tłuszczowosk. W małym stopniu zaszły podobne zmiany także w tkankach 

 nosorożca, jak wyżej opisałem. Potężne ciało nosorożca zawierało widocznie tyle wilgoci, że 

 i w niem mógł miejscami, gdzie nagromadzony był tłuszcz i ciała białkowate, nastąpić proces 

 podobny, który poci względem histologicznym na zwłokach ludzkich został dokładnie opisany 

 przez Sieradzkiego (73). Na zakonserwowanie ciała nosorożca staruńskiego miała wpływ 

 istniejąca wówczas prawdopodobnie nizka temperatura i ropa, która uchroniła je przed paso- 

 rzytami zwierzęcymi i wstrzymała nadmierny rozwój bakteryi gnilnych. 



Z szczątków nosorożca, w Staruni wykopanych, odpreparowano skórę i wyłuszczono 

 następnie kości. Trzeba było przy tern części miękkie, pokrywające głowę, rozciąć na kilka 

 kawałków, które były następnie przechowane w słabym rozczynie formaliny. Cięcia były pro- 

 wadzone w ten sposób, że po wyniszczeniu czaszki pozostały 4 płaty części miękkich: mia- 

 nowicie strona prawa i lewa głowy i jej część górna i dolna. Te właśnie resztki otrzymałem 

 do opracowania. Przy badaniu okazało się jednak rzeczą konieczną poszczególne narządy od- 

 dzielić od tych wielkich płatów, na których tylko z trudem można było odpowiednie prepa- 

 racye wykonać. Tak oddzielono podniebienie, język wraz z kością podjęzykową, gardzielą 

 i krtanią od płatu prawej strony, a odpowiednie części warg i jamy nosowej od obustronnych 

 płatów. Dopiero w ten sposób można było rozpatrzyć poszczególne narządy dokładniej, których 

 szczegółowy opis poniżej następuje. 



Kość podjęzykową (os hyoideum). 



Opisu kości podjęzykowej nosorożców kopalnych w literaturze nie znalazłem, a opisy 

 autorów, odnoszące się do kości podjęzykowej nosorożców obecnie żyjących, są bardzo krótkie 

 i ograniczają się przeważnie do ogólnikowych porównań z kością podjęzykową konia [Cu- 

 vier(17), Ęckhard (19), Giebel i Leche (27), Flower (22), Gaupp (25), Weber (81)]. 

 Rysunek kości podjęzykowej nosorożca indyjskiego, w dodatku niecałkowity, znalazłem tylko 

 w pracy Mayera (38). Według tego rysunku kość podjęzykową nosorożca indyjskiego różni- 

 łaby się kształtem bardzo znacznie od tejże nosorożca staruńskiego. Przeto wskazanem jest, 

 by na tem miejscu podać opis zupełnie szczegółowy, tembarclziej, że kość podjęzykową noso- 

 rożca ze Staruni jest tak znakomicie zachowana (tab. LVIII, ryć. 7) jak mało która nawet 

 z okazów dziś żyjących. Zachowały się bowiem nie tylko wszystkie części kostne, lecz także 

 chrzestne i więzadła. A więc widzimy tu trzon z wyrostkiem językowym, czyli posługując się 



