— 281 — 



głębienie. Brzeg górny, w którym zbiegają się obie płaszczyzny boczne, jest w przednim od- 

 cinku ostry, stępia się zaś ku tyłowi. Jeszcze ostrzejszy jest brzeg dolny w swym odcinku 

 przednim i tylnym kości, w środkowym brzeg zaś jest zaokrąglony. 



Koniec przedni stylohyale jest w kierunku grzbieto - brzusznym bardzo mało, w kie- 

 runku zaś poprzecznym dość znacznie rozszerzony, tworząc małą główkę, która w części 

 kostnej jest skośnie od przodu i góry ku tyłowi i dołowi ścięta. W ten sposób powstająca 

 powierzchnia jest owalna, o wymiarach 115 x 8 mm, zwrócona pochyło ku dołowi i nieco 

 ku środkowi. Z tą chropowatą powierzchnią kostną łączy się chrząstka kształtu klinowatego, 

 na której mieści się płaszczyzna stawowa dla hypohyale. Grubość chrząstki wynosi po stronie 

 grzbietnej 7 mm, a po stronie brzusznej 2 mm. Chrząstka ta wypełnia więc w zupełności 

 kąt, który wytwarza się między hypo- i stylohyale. Wynosi on mniej więcej 40°. Płaszczyzna 

 stawowa jest owalna, prawie kolista, o wymiarach 10 x 7*5 mm na lewej i 7 - 5 x 65 mm 

 na prawej. Oś długa płaszczyzny leży w kierunku osi całej i jest zwrócona ku dołowi i na 

 wewnątrz. Chrząstka kształtu klinowatego zamienia się w wieku późniejszym z wyjątkiem 

 płaszczyzny stawowej niewątpliwie w kość, która stanowiłaby przedłużony przedni koniec 

 stylohyale. Nie można jej uważać za zawiązek jakiejś odrębnej kości, t. j. keratohgale, które 

 istnieje u koni i tapirów, gdyż w takim razie powinnaby leżeć jako chrząstka odrębna między 

 stawami. Tymczasem nie ma ani śladu takiej chrząstki, co dowodzi, że nosorożec Staruński 

 nie posiadał keratohyale. Koniec tylny stylohyale, rozszerzając się w kierunku grzbieto- 

 brzusznym do 75 mm, kończy się łukowato wygiętym szorstkim brzegiem, z którym łączy 

 się za pośrednictwem chrząstki tympanohyale. Po stronie grzbietnej brzeg ten jest 14 mm 

 gruby, ku dołowi zwęża się do 3 mm i rozszerza znowu na swym końcu brzusznym do 6 mm. 



Jama pyskowa. 

 A) Wargi (labia). 



Według opisów Pall as a (56) i Brandta (9) okolica pyska nosorożca z nad Wilui 

 była bardzo uszkodzona. Z resztek warg, jakie się zachowały, wnioskuje Brandt, że były one 

 insignia et incrassata et verisimiliter magis evoluta ąuam in pluribiis Rhinoceron- 

 tum speciebus adhuc viventibus, a dalej opisuje, że labium inferius superiore multo 

 brevius et angustius fuisse. Rozpatrując budowę warg bardziej szczegółowo, znajduje Brandt 

 na brzegu ich otworki, z których sterczą włosy na 1 / 2 do 7* cala długości i twierdzi, że 

 caput totum ad labia et nar es uscpie pilis satis densis rigidiusculis fuisse obtectum, 

 in ipsis labiis autem pilos sparsos, parvos antrorsum spectantes magisąue solita- 

 rios fuisse. 



Według Schrencka (68) głowa nosorożca z nad Jany zachowała się o wiele lepiej. 

 Z opisu jego wynika, że ten okaz posiadał w stosunku do wielkich rozmiarów głowy, bardzo 

 mały, lecz szeroki pysk, ogrodzony grubemi i prosto ściętemi wargami. Pysk tego nosorożca 

 był na ogół bardzo podobny do pyska końskiego. Mimo zmian, którym uległy wargi podczas 

 zasuszenia, kształt ich i ustawienie dało się dobrze odtworzyć. Od podstawy rogu nosowego 

 warga górna spada w kształcie trapezu prostopadle ku dołowi. Szerokość dolnego brzegu wargi, 

 który ogradza pysk od przodu, wynosi 177 mm. Brzeg ten nie wykazuje ani śladu wyrostka 

 palczastego, któryby sięgał ponad wargę dolną. Przedni brzeg wargi przedłuża się po bo- 



WYKOPALISKA STARUIJSKJE 36 



