— 282 — 



kach pyska pod kątem prostym zaokrąglonym na brzegi boczne. Warga górna ma 45 mm 

 grubości. 



Warga dolna jest we wszystkich rozmiarach mniejsza od górnej. Brzeg przedni two- 

 rzy z brzegami bocznymi również zaokrąglony kąt prosty. Warga górna zwiesza się swymi 

 brzegami zaokrąglonymi, z boków ściętymi, ponad wargę dolną. 



Jak głowa w ogólności tak i wargi prawie aż do samego brzegu były pokryte wło- 

 sami w pęczkach ustawionymi. Otworki dla włosów są największe na wargach lecz również 

 jak i około nozdrzy rzadziej rozlawione. Gdzie włos na wargach jeszcze istniał, był na 5 mm 

 długi, nieco sztywny lecz nie szczecinowaty i ku dołowi skierowany. Włosy na głowie noso- 

 rożca z nad Jany miały na ogół barwę żółtawo - brunatną, około nozdrzy zaś i na wargach 

 ciemno-brunatną. 



Opis warg okazów syberyjskich trzeba było uwzględnić dokładniej, ponieważ stosuje 

 się on prawie w zupełności do okazu Staruńskiego. Niezabitowski (47) podaje, że górna 

 warga jego po lewej stronie głowy jest bardzo zniekształcona, a dolna warga prawie w zu- 

 pełności oderwana. Górna warga zwiesza się według Niezabitowskiego od miejsca na- 

 sady rogu nosowego prawie pionowo w dół do pyska, jest gruba i mięsista i ma kształt tra- 

 pezu. Ponieważ dolna warga była mniejsza, pysk w dole był węższy niż w górze, a sama 

 szpara pyskowa szeroka i krótka. 



W częściach miękkich głowy, które otrzymałem do opracowania, pozostała, jak się 

 okazało przy dokładniejszem ich zbadaniu, jeszcze część brzegu przedniego i bocznego wargi 

 górnej strony lewej i mały kawałek wargi górnej strony prawej. Większa część wargi dolnej, 

 a mianowicie cały jej przód jest zupełnie zniszczony. Z bocznych jej części zachował się po 

 stronie prawej sam kąt, po stronie lewej zaś kawałek na 37 mm długi, przylegający do kąta. 

 Uważać należy za szczęśliwą okoliczność, że te części warg pozostały przy częściach mięk- 

 kich, ponieważ dokładne ich zbadanie uzupełnia w niektórych punktach stosunki opisane 

 przez Niezabitowskiego. 



Przypatrując się tym wargom, a zwłaszcza wardze górnej strony lewej (tab. LIX, ryc. 8), 

 widzimy na ich powierzchni już gołem okiem brózdy, które przebiegają w kierunku skośnym 

 od zewnątrz do wewnątrz, a także małe zagłębienia, które w pewnem oddaleniu od siebie 

 mieszczą się w brózdach samych jak i między niemi. Przez lupę widać tkwiące w zagłę- 

 bieniach włosy, które miejscami jak np. w kątach pyska wystają po nad powierzchnię na jaki 

 centymetr. Brózdy i zagłębienia z włosami sięgają po stronie wewnętrznej warg do linii dość 

 wyraźnie się zaznaczającej, która biegnie równolegle do szpary pyskowej. Po za tą linią po- 

 wierzchnia warg jest gładka. W kątach pyska brzegi wargi górnej i dolnej ściśle do siebie 

 przylegają i są spłaszczone. Ich szerokość wynosi po stronie prawej 43 mm, po stronie le- 

 wej 32 mm. Powierzchnie stykające się są również i tutaj opatrzone zagłębieniami i włosami, 

 które sięgają do kąta wewnętrznego szpary pyskowej. Od tego kąta rozpoczyna się gładka błona 

 śluzowa. Z tego wynika, że wargi u okazu Staruńskiego były sztucznie do wewnątrz wywró- 

 cone, zwłaszcza po stronie lewej i od przodu głowy, w mniejszym zaś stopniu po stronie 

 prawej. Należy sobie zatem w wyobraźni wargi wywrócić tak, aby wewnętrzna powierzchnia 

 gładka sięgała do samego brzegu warg, a włosami pokryte części były odwrócone na zewnątrz. 

 Uzupełniając sobie części warg, przy skórze pozostałe, częściami wyżej opisanemi, otrzymamy 

 zgodnie z twierdzeniem Brandta (9) wargi bardzo zgrubiałe i wałeczkowate. 



