— 283 — 



Przednia część wargi górnej jest wprawdzie zniekształcona, ale prawie w całości za- 

 chowana. Jest ona, tak jak w kątach pyska, zupełnie spłaszczona i w kierunku przodo-tylnym 

 rozszerzona. Jak i w bocznych częściach warg tak i tutaj łatwo można ustalić granicę mię- 

 dzy zewnętrzną a wewnętrzną stroną warg po istniejących na powierzchni zagłębieniach. 



Jakiegokolwiek śladu wyrostka palczastego, zwieszającego się z przedniego końca wargi 

 górnej, jaki rysuje Brandt (11) w rekonstrukcyi nosorożca włochatego (Rh. tichorhimis) 

 i jaki jest znamienny dla wszystkich nosorożców współczesnych prócz gatunku Rh. simus, 

 nie znalazłem. Również nie znalazł go Schrenck (68) u nosorożca z nad Jany. Gdyby 

 istniał choć mały wyrostek, powinien był zachować się ślad jego właśnie w części rozszerzonej 

 i spłaszczonej przedniego końca wargi górnej. 



Pod względem kształtu pyska zbliżają się nosorożce kopalne, zwłaszcza okaz opisany 

 przez Schrenck a (68), najwięcej do nosorożca białego (Rh. simus), ponieważ bardzo 

 szeroka przednia część wargi górnej pod kątem prostym przedłuża się w części boczne o po 

 łowę krótsze, podobnie jak u Rh. simus, nazwanego słusznie także »square mouthed rhi- 

 noceros«. Według Schrenck a (68) wynosi długość przedniej części wargi górnej 177 mm, 

 a bocznej 82 mm. Jeżeli weźmiemy długość bocznej części wargi górnej dwa razy i doli- 

 czymy do wymiaru pierwszego, otrzymamy całkowitą długość wargi górnej. Wynosić ona bę- 

 dzie 1774-824-82 = 341 mm. Warga dolna jest według Schrencka wprawdzie mniejsza, 

 lecz ma w zasadzie ten sam kształt, co górna. Przedni jej brzeg ma 126 mm długości, 

 a z nim łączy się pod kątem prostym brzeg boczny, 74 mm długi, czyli że długość wargi 

 dolnej wynosiłaby 1264-744-74 = 274 mm. 



Głowa nosorożca Staruńskiego była z boków zgnieciona, skutkiem tego okolica py- 

 skowa, uwzględniając jeszcze wywrócenie warg do wewnątrz, przybrała nieco inny wygląd od 

 tego, który miała za życia zwierzęcia. Przy wypychaniu nosorożca trzymano się odlewu 

 głowy, wykonanego zaraz po odkopaniu zwierzęcia. To też pysk ma kształt raczej zaokrą- 

 glony, niż prostokątny. Zachowała się tylko, jak się zdaje, w granicach zupełnie normalnych 

 całkowita długość pyska, która według Niezabitowskiego (47) wynosi 300 mm dla wargi 

 górnej i około 260 mm dla wargi dolnej. Liczby te zgadzają się mniej więcej z liczbami wyżej 

 podanemi dla nosorożca, opisanego przez Schrencka. 



Przyjmując dla nosorożca Staruńskiego kształt pyska prostokątny i uwzględniając przy 

 tem grubość jego warg, dochodzimy do wniosku, że nie różnił się pod tym względem wielce 

 od współczesnego Rh. simus. Opisy autorów, dotyczące warg tego gatunku, są zbyt krótkie, 

 aby z nich można korzystać. Braki te uzupełniają jednak dobrze ryciny, do opisów przydane, 

 znajdujące^się w pracy Sclatera (72), Coryndona (15), Ray Lankestra (60), Trou- 

 es sar ta (79) i Rooswelta (63). Na wszystkich rycinach widać wargi silnie zgrubiałe, wał- 

 kowate (»rubber-like« według Coryndona), doskonale przystosowane do żywienia się trawą. 

 Mięśnie silnie w nich rozwinięte, przemawiają za dostateczną ich ruchomością. Stan zachowa- 

 nia warg, przepojonych ropą umożliwił zbadanie niektórych szczegółów ich budowy w sposób 

 dokładniejszy, niż to było możliwe w zasuszonych okazach syberyjskich. Brandt (9) opisuje 

 na wargach nosorożca z nad Wilui brodawki, mające 1 / i do 1 linii średnicy, i zagłębienia 

 z włosami, lecz wzajemny stosunek brodawek i zagłębień ani z opisu jego, ani z rysunków 

 nie jest dostatecznie zrozumiałym. Dalej twierdzi Brandt, że włosy na wargach są pojedyń- 



