— 285 — 



Ilość włosów, połączonych w jeden pęczek, wynosi według moich badań przeciętnie 

 5 do 8; rzadko tylko trafia się cokolwiek więcej włosów. Każdy włos mieści się w własnej 

 torebce, sięgającej pod powierzchnię skóry. Tu dopiero zlewają się wszystkie torebki w je- 

 dną wspólną, obejmującą cały pęczek. Grubość włosów jest rozmaita. Rzadko trafiają się w je- 

 dnym pęczku włosy o jednakiej grubości, zazwyczaj widzi się jeden lub dwa grubsze włosy 

 (na 40 \J-) pośród cieńszych, których średnica dochodzi do 32 K Przeważna ilość włosów 

 w poszczególnych pęczkach ma budowę zupełnie jednorodną, w której nie można rozróżnić 

 ani skórki, ani kory, ani rdzenia. Rdzeń widoczny jest tylko w grubszych włosach, lecz 

 i w nich jest bardzo cienki. Jednorodny wygląd włosów przemawia według mego zdania za 

 tern, iż osobnik, posiadający te włosy, był jeszcze młody, u którego włos był mało zróżni- 

 cowany. W skórze nosorożca opisanego przez Brandta (9), a nieco starszego od Staruń- 

 skiego, włosy miały już wyraźny rdzeń i nie różniły się zdaniem autora swą budową od 

 włosów innych zwierząt. 



Podczas gdy łodygi włosów nosorożca Staruńskiego są dobrze zachowane, korzeń i ce- 

 bulka są zawsze uszkodzone, prawdopodobnie dlatego, że zawierały więcej istoty protoplazma- 

 tycznej, niż rogowej. Komórki pochewki włosowej zewnętrznej i wewnętrznej leżą zupełnie 

 luźno około włosa, również jak i komórki podstawy cebulki. Wszędzie wytworzyły się prze- 

 strzenie wolne około korzenia. Rozpatrując skrawki podłużne, ma się wrażenie, iż wystarczy- 

 łoby lekkie pociągnięcie, aby włos z torebki wyjąć. Obrazy te tłómaczą nam, dlaczego zacho- 

 wało się tak mało włosów i dlaczego utrzymały się w miejscach ochronionych, jak np. w ką- 

 tach pyska. Dodać tu należy, że włos sam jest niezmiernie łamliwy, co również przyczyniło 

 się do zniszczenia uwłosienia. 



Na skrawkach widoczne jest koło szyjki torebki włosowej miejsce, w którem mie- 

 ścił się gruczoł łojowy. Komórki same, wypełniające wnętrze gruczołu uległy zanikowi, pozo- 

 stało tylko ogrodzenie z tkanki łącznej, które uwydatnia kształt gruczołów. Byłyby to otwory 

 w kształcie prostych torebek nierozgałęzionych, zaginających i zwężających się do szyjki to- 

 rebki włosowej. O wiele lepiej zachowały się gruczoły potne, chociaż granice komórek, wy- 

 ścielających cewki, zatarły się a jądra ich zanikły. Pozostało również i tutaj tylko ogrodzenie 

 łącznotkankowe, do którego przylega od wewnątrz warstwa substancyi bezkształtnej, wytworzo- 

 nej z istniejących kiedyś komórek. Na wewnątrz tej warstwy pozostało wszędzie jeszcze światło 

 cewki gruczołowej. Przewód rozpoczyna się w głębi otworku wspólnego dla całego pęczka 

 włosów i biegnie następnie wzdłuż pęczka, a przedłużając się w cewkę, tworzy pod cebul- 

 kami włosów kłębek, rozpościerający się na znacznej przestrzeni pod pęczkiem włosów. Przy- 

 pomina to zupełnie stosunki, które w skórze konia opisał między innymi Chodakowski (14) 

 i Bonnet (S). Z mięśni prostujących włosy (m. arrecłoresj nie zauważyłem żadnego śladu, 

 nie mogę więc powiedzieć, czy zaginęły, czy w ogólności nie istniały. 



Skrawki mikroskopowe, wykonane z warg nosorożca, okazały jeszcze kilka szczegółów, 

 które zasługują na uwagę. Mianowicie w skrawkach tych zabarwiły się hematoksyliną jądra 

 komórek zarówno tkanki łącznej jak też naskórka i pochewek włosowych. Na pierwszy rzut 

 oka preparaty te nie różniły się od preparatów z świeżego materyału wykonanych. Przy do- 

 kładniejszem dopiero zbadaniu można było zauważyć powyżej już wymienione braki, jak znie- 

 kształcenie i rozluźnienie komórek nabłonkowych, do czego należy jeszcze dodać zupełny 

 brak tkanki nerwowej. Natomiast uwydatniają się bardzo pięknie naczynia krwionośne. Tę- 



