— 287 — 



przednim podniebienia, leżą symetrycznie do linii środkowej dwa otwory sieczne (tab. LIX, 

 ryc. 9). Ich brzegi wewnętrzne są na 135 mm od siebie oddalone, otwory zaś same mają 

 w średnicy 3 mm. Otwór prawy znajduje się na grzbietnej stronie podniebienia w tern sa- 

 mem miejscu, co na brzusznej, lewy zaś prowadzi do przewodu, którego ujście jest po stro- 

 nie grzbietnej przesunięte o 3 mm na zewnątrz; a dalej widocznem jest nadcięte, 4 mm dłu- 

 gie przedłużenie przewodu, zwracającego się ku tyłowi. 



Beddard i Treves (4 i 5) rysują otwory sieczne w podniebieniu Rh. sumatrensis 

 i sonclaicus. nie opisując ich jednak wcale. Bezpośrednio poza otworami siecznymi znajduje 

 się wspomniany fałd, który w pierwszym swym odcinku, 38 mm długim i 13 mm szerokim, 

 jest płaski i mało tylko ponad powierzchnię podniebienia wystaje. Tę część fałdu uważam 

 również za wytwór sztuczny, ponieważ mieści się całkiem w otworze podniebienia kost- 

 nego. Otwór ten nazywają różni autorowie rozmaicie. Meyer (41) nazywa go otworem 

 międzyszczękowym (Zioischenkieferloch), Brandt (11) foramina inciswa, inni fo- 

 ramen palatinum anterius *). Ogrodzenie tego otworu uwydatnia się wyraźnie po stronie 

 grzbietnej odpreparowanego podniebienia w kształcie trójkąta równoramiennego, którego pod- 

 stawa nad otworami siecznymi ma 35 mm, a jego wysokość 65 mm długości, co odpowia- 

 dałoby liczbom, podanym przez Meyera (41) dla apertura palat. (mianowicie 33 i 71 mm). 



Listewki podniebienne (rugae s. plicae palati) zachowały się w preparacie bardzo 

 dobrze (tab. LIK, ryc. 9) i różnią się co do ilości, układu i kształtu dość znacznie od tychże 

 u gatunków nosorożców obecnie żyjących. Na znaczenie listewek anatomowie zwrócili uwagę do- 

 piero w nowszym czasie. Są one, jak z pięknego dzieła B e t z i u s a (62) wynika, dla każdego 

 gatunku zwierząt w sposób charakterystyczny ułożone. Betzius nie badał nosorożca, nato- 

 miast Garrod (24), Beddard i Treves (4 i 5) uwzględnili listewki u Rh. sumatrensis 

 i Rh. sonclaicus. Ilość listewek według tych autorów wynosi u Rh. sumatrensis po każdej 

 stronie 11, u Rh. sonclaicus 13, podczas gdy u Staruńskiego nosorożca jest ich tylko 8. 

 U tamtych gatunków listewki mają kształt wałeczkowaty, u staruńskiego natomiast istnieją 

 prawdziwe listewki, łukowato wygięte, z brzegiem wystającym i w tył zwróconym. W przednim 

 odcinku podniebienia listewki są ułożone asymetrycznie i nie zbiegają się w linii środkowej, 

 jak to zaznacza Garrod dla Rh. sumatrensis i jak to wynika z ryciny listewek Rh. son- 

 claicus. Asymetrya listewek pierwszych istnieje nietylko u nosorożców, lecz także, jak wyka- 

 zuje Betzius, u konia i osła i wogóle większości zwierząt ssących. W dalszych odcinkach 

 podniebienia listewki obu stron łączą się ze sobą w linii środkowej, albo zbiegają się pod ką- 

 tem rozwartym ku przodowi. Z powodu zniekształcenia podniebienia i obecności fałdu środ- 

 kowego u nosorożca Staruńskiego, listewki nie stykają się wprawdzie w linii środkowej, są je- 

 dnak na ogół symetrycznie ułożone. Pierwsza listewka strony prawej oddalona jest od naj- 

 bardziej wystającego punktu podniebienia w linii środkowej o 27 mm, II od I o 24 mm, 

 a III od II o 12 mm. Dalsze listewki są od siebie oddalone średnio o 16 mm. Po stronie 

 lewej pierwsza listewka znajduje się w odległości 25 mm od przodu, druga od pierwszej 



x ) Ponieważ otwór ten u nosorożca kopalnego odpowiada otworowi /. incisivnm -f fissura naso- 

 palatina s. Stensonis, nazwa f. palatinum anterius jest lepszą, niż inne; ze względu jednak na jego 

 znaczenie odmienne od otworów podniebień nych tylnych (f. palat. post) proponowałbym za- 

 chować dla tychże nazwę otworów podniebień nych (f. palatina), a przedni otwór nazwać aper- 

 tura palatina. 



