— 291 — 



i 3 linie = 88 mm, a na przodzie 2 cale i 4 linie = 65 mm, według Garroda (24) zaś sze- 

 rokość języka Eh. sumatrensis w tyle 4.y,' cala = 114-3 mm, a na przodzie 2 3 / 4 cala = 

 = 69 mm. Z podanych liczb, które oznaczają rzeczywiste wymiary, trudno wyobrazić sobie 

 właściwy stosunek długości języka do jego szerokości. Dla osiągnięcia tego celu korzystniej jest 

 posługiwać się wskaźnikami, które oblicza się z liczb największej długości i szerokości języka. 



Wskaźnik języka Rh. indicus wynosiłby .... 32'7 



» » Rh. sumatrensis 25 - 4 



» » nosorożca staruńskiego . . . . 21'8 



Z liczb tych wynika, że jeśli dla Eh. sumatrensis przypuścimy długość języka równa- 

 jącą się 100, to szerokość jego wynosiłaby 254, czyli innemi słowy: największa szerokość 

 języka Eh. sumatrensis wynosiłaby jedną czwartą część długości jego. Podobny stosunek 

 istniałby według wskaźnika także u nosorożca staruńskiego; szerokość języka jego wynosiłaby 

 jedną piątą lub jedną czwartą długości. U nosorożca indyjskiego natomiast język byłby tylko 

 trzy razy dłuższy od jego szerokości, co wydaje się mało prawdopodobnem i świadczy za 

 tem, że długość języka była niedokładnie podana. Ze wskaźnikiem, obliczonym dla Eh. su- 

 matrensis, nie zgadzają się również wymiary samej ryciny, podanej przez Garroda (24), 

 ponieważ język byłby w stosunku do jego znacznej szerokości, za krótki. Porównując wska- 

 źniki języka nosorożca z Sumatry i ze Staruni widzimy, że prawie zgadzają się ze sobą. Jest 

 to zarazem pewien dowód, że przyjęta przeze mnie długość języka odpowiada rzeczywistości. 

 Co do kształtu, język nosorożca staruńskiego różni się wybitnie od języka opisanego przez 

 Garroda. Podczas gdy ten jest najszerszy przy swoim korzeniu i zwęża się ku przedniemu 

 końcowi, to u staruńskiego największa jego szerokość znajduje się przed korzeniem w obrę- 

 bie brodawek okolonych, z którego to miejsca zwęża się ku przodowi i tyłowi. Ponieważ ko- 

 rzeń języka nie jest zniekształcony, szerokość podana na 65 mm zgadzałaby się z rzeczy- 

 wistością. Ku przodowi przed rzędem brodawek okolonych język zwęża się do 74 mm, 

 a jeszcze dalej ku przodowi do 50 mm. Jest to liczba może cokolwiek za wysoka, bo nie zga- 

 dza się z szerokością przedniej części podniebienia, wynoszącą 43 mm. 



Wolny koniec języka jest stosunkowo krótki, bo według mojego obliczenia miałby na 

 długość tylko 60 mm. Małe rozmiary końca wolnego języka są jednak prawdopodobnie cechą 

 znamienną dla wszystkich nosorożców, jak to wynika z uwagi Owena (54), który porównując 

 język konia z językiem nosorożców, mówi: »The horse has a relatively longer and 

 narrower tongue, with a greater extent of free tip, with much and various 

 motion and prehensil power«. Wolny koniec języka konia miałby według mojego po- 

 miaru 120 mm długości. Przedni koniec języka nosorożca byłby mało ruchomy i do chwy- 

 tania pokarmu mało zdatny; tę czynność obejmują według Mayera (38) wargi, zwłaszcza 

 górna warga chwytna, istniejąca u większości nososorożców współczesnych. U nosorożca sta- 

 ruńskiego, który nie miał wargi chwytnej, czynne były obie wargi. 



Powierzchnia języka nie jest zupełnie równa. Przez środek jego przebiega w linii środ- 

 kowej płytka brózda, dzieląca powierzchnię symetrycznie na połowę lewą i prawą. Prócz tego 

 widoczne są na jego powierzchni liczne zagłębienia i wyniosłości, a po bokach mniejsze lub 

 większe brózdy. U obecnie żyjących nosorożców znajdują się według opisu Owena (53), Ma- 

 yera (38) i Garroda (24) liczne brodawki nitkowate (papittae filiformes). Niewątpliwie 



