— 293 — 



one jednak na wysokości migdałków i na nich samych w zagłębieniach językowo -na- 

 gło śni o wy eh (vallemlae glosso-ępiglofficae) i na fałdzie jezykowo-nagłośniowym. Są to 

 otworki mieszków limfatycznych (folliculi linguales), które według rysunku Owena 

 znajdują się także na korzeniu języka nosorożca indyjskiego pomiędzy wiotkiemi brodawkami. 

 Strona brzuszna języka, jak zaznaczyłem na początku, jest zupełnie zniekształcona, 

 ponieważ miąższ języka jest przesunięty na bok jego lewy. Po stronie lewej języka jak i na 

 jego spodzie zaznaczają się wyraźnie odciski zębów. Błona śluzowa, pokrywająca język od 

 spodu, jest gładka ale pozbawiona warstwy naskórka. Lyssy, która według Owena (53 i 54) 

 ma istnieć u nosorożców, w okazie staruńskim nie znalazłem. 



Gardziel (pharynx). 



Przy częściach miękkich zachowały się jeszcze, jak dokładniejsze badanie wykazało, 

 ogrodzenie gardzieli, wprawdzie niezupełne ale dostateczne, aby z niego odtworzyć całość. 

 Mianowicie zachowała się przy podniebieniu lewa ściana gardzieli, wzmocniona jeszcze strzęp- 

 kami mięśni, następnie odcinek ściany tylnej i górnej z ujściami trąbek słuchowych 

 i część łuku podniebienno-gardzielowego; druga część jego jak i początek przełyku 

 pozostała przy języku. 



Długość gardzieli mierzona według Riickerta (64) od tylnego brzegu kości skrzy- 

 dlastej (który tkwił jeszcze w częściach miękkich języka po stronie prawej) do dolnego i tyl- 

 nego brzegu chrząstki pierścieniowatej krtani wynosi u nosorożca 190 mm, która to miara 

 może być tylko w przybliżeniu dokładną. R ii c k e r t bowiem dokonał tego pomiaru na zamro- 

 żonych głowach, przeciętych w linii środkowej. Pomiar ten jednak nie odbiega zbyt daleko od 

 rzeczywistości, jeśli się go porówna z długością jamy pyskowej, mierzonej od przedniego końca pod- 

 niebienia do tylnego brzegu kości skrzydlastej. U konia wynosi długość jamy pyskowej 340 mm 

 a gardzieli 170 mm, u nosorożca 380 mm, względnie 190 mm, a stosunek długości gardzieli 

 do długości jamy pyskowej u konia 0'4, a u nosorożca tak samo jak u świni 0"5. 



Wysokości gardzieli nie podobna było wymierzyć, natomiast szerokość jej poprzeczna 

 wynosi w poziomie krtani 70 mm. 



Przestrzeń, mieszczącą się po za tylną powierzchnią języka uważa Riickert za ve- 

 stibulum pharyngis. Przestrzeń ta nie jest oddzielona, tak jak u człowieka, od cavum oris, 

 ponieważ u zwierząt ze ścian bocznych nie wychylają się łuki podniebienno-językowe 

 (arcus palato-glossi), tworzące t. zw. cieśninę (isthmns faucium ant.). 



U nosorożca przestrzeń, nazwana przedsionkiem (vestibulmn pharyngis), jest 

 bardzo znaczna, ponieważ ma 68 mm długości, licząc od korzenia języka do przedniej ściany 

 nagłośni. Na ścianach bocznych przedsionka, które są wprawdzie przecięte, lecz dadzą się do- 

 brze do siebie dostosować, niema śladu łuków podniebienno-językowych, ani nawet śladu fał- 

 dów błony śluzowej, zastępujących u niektórych zwierząt w tern miejscu łuki. Stałoby to 

 w sprzeczności z opisem, podanym przez Owena (53) dla nosorożca indyjskiego; zauważał 

 on mianowicie fałdy cienkie i ostre, które tworzą isthmus faucium. Prawdopodobnie fałdy te 

 są tak mało wyraźne, iż zatarły się u nosorożca staruńskiego, jeśli u niego wogóle istniały. 



Spód przedsionka przedziela w kierunku podłużnym fałcl językowo-nagłośniowy, w któ- 

 rym mieści się mięsień tej samej nazwy i trzon nagłośni. Po bokach jego znajdują się głę- 

 bokie lecz wązkie rowki, wiodące do gardzieli. Te rowki, odpowiadające sinus (valleculae) 



