— 303 — 



A) Przegroda nosowa (septum narium). 



Przegroda nosowa nosorożców była przedmiotem licznych badań. Obecność lub nie- 

 obecność jej stanowiła jedną z najgłówniejszych znamion dla odróżnienia gatunków, jak to 

 autorowie starali się wyrazić w samych nazwach: Rh. tichorhinus, leptorhinus, hemitoechus 

 i in. O ile całkowita przegroda kostna istniała albo nie istniała, sprawa oznaczenia była uła- 

 twiona, jeśli jednak istniały tylko części lub szczątki przegrody, oznaczenie odpowiedniej 

 czaszki trafiało na znaczne trudności. Te same trudności, a nawet większe jeszcze nastręczają 

 się przy oznaczeniu czaszki staruńskiej, pochodzącej z okazu bardzo młodego. Nie wdając się 

 na razie w tę sprawę, rozpatrzymy się naprzód w tem, co wiemy już z innych opisów 

 o przegrodzie nosowej okazów syberyjskich, tudzież jaką jest przegroda w okazie staruńskim, 

 pozostawiając dalsze rozważania na koniec tego rozdziału. 



Pallas (56), a następnie Brandt (9) wyraźnie zaznaczają, że u nosorożca z nad 

 Wilui przedni odcinek przegrody nosowej nie był zrośnięty z kością nosową i mięctzyszczękową. 

 Skutkiem tego można było przesuwać przegrodę ku przodowi i tyłowi. Całkowita przegroda 



RYC. B.: KOPIA RYCINY BRANDTA, PRZEDSTAWIAJĄCA PRZEGRODĘ NOSOWĄ NOSOROŻCA Z NAD WELUI. 



ma według Brandta kształt podłużny, a raczej czworokąta wydłużonego (elongato - tetra- 

 gona), przyczem przednia jej część jest wyższa od tylnej. Część środkowa przegrody jest u mło- 

 dych osobników pionowa, równa, warstwowana i gładka, u starych zaś szorstka. Części środ- 

 kowe przegrody są zawsze cieńsze od obwodowych. Ponieważ w tylnym odcinku przegrody 

 nosorożca z nad Wilui była luka, opis tej części przytaczam dosłownie: »Posterius enim 

 ejus dimidium (m") in medio aream (a', a', a) minime iractura ortam, fere 

 falcatam, antice (a' a') latiorem, postice (a) angustiorem, substantia ossea 

 haud impletam praebet. Ipsa area a processu superiore infra arcuato et 

 postice emarginato, latiore et breviore (b) et inferiore (c) longiore oblonge 

 tetragono, postice parum exciso terminatur. Processuum margines aream 

 (a, a', a') terminantes rotundati et subgranulati apparent, ąuales in ossi- 

 bus, ąuibus cartilagines affiguntur, invenimus. Area commemorata igitur 

 sine dubio in animali vivente cartilagine erat expleta, quae in individuis 

 septo osseo completo instructis in substantiam osseam commutata reperi- 

 tur. Exinde vero apparet, septi ossei anteriorem partem parte media et 

 posteriore citius .ossificatam Juisse marginemą.ue superiorem et inlerio- 

 rem parte centrali tenuiore citius substantiam osseam excepisse; cleinde 



