— 304 — 



vero etiam e factis commemoratis concludi posse vi de tur, vomerem pro- 

 prium citius quam reliąuae partes septi narium Rhinocerotis tichorhini 

 evolutum fuisse, quum in Rhinocerotis capite Wiluiensi vomer osseus 

 a septo narium sejunctus non inveniatur«. 



Czerski (18), który dał pierwszy opis głowy nosorożca z Jany, zaznacza w pracy 

 swej, niedostępnej mi niestety, tylko przez Schrencka (68) cytowanej, że przegroda i tego 

 okazu nie była całkowicie skostniałą, co przypisuje młodocianemu wiekowi tego nosorożca. 

 Schrenck (68), który oznaczył okaz ten jako Rh. Merćkii, przegrody wcale nie uwzglę- 

 dnia, zaznaczając tylko, iż uważa jego głowę za przynależną do osobnika młodego. 



Przegroda nosowa nosorożca staruńskiego była jeszcze połączona z częściami mięk- 

 kiemi prawej strony głowy (tab. LXI, ryc. 14), od których ją dopiero odpreparo wałem. Nie 

 jest ona zupełną, gdyż brak jej końca przedniego i tylnego, które pozostały przy czaszce. 

 Część przegrody, odpreparowanej przeze mnie, stanowi blaszka chrzestna, na 280 mm długa, 

 o 132 mm największej szerokości. Grubość blaszki jest na obwodzie znaczniejsza niż w środku, 

 co będzie opisane jeszcze więcej szczegółowo. Kształtem swym zbliża się ona do podłużnego 

 czworoboku. Oba brzegi, górny i dolny w tylnym odcinku biegną prawie równolegle, zbiegając się 

 lekko łukowato ku przodowi. W przednim końcu przegroda chrzestna przedłuża się w część 

 kostną, w górze zaś rozdwaja się ku bokom, tworząc tak zwane wyrostki boczne (car- 

 tilagines parietales s. laterales s. processus laterales septi). Z tymi wyrostkami łączą 

 się z przodu chrząstki skrzydlaste (cartilagines alares). Powierzchnie przegrody są 

 w ogóle równe i gładkie, z wyjątkiem dwóch następujących zgrubień: 



Jedno z tych zgrubień znajduje się w odległości 32 mm od dolnego brzegu w tylnym 

 odcinku i z boku widziane przedstawia się jako płaski guz, mający 16 mm szerokości i wy- 

 puklający przegrodę obustronnie, a przedłużający się prawdopodobnie jeszcze ku tyłowi. Przed 

 tym guzem ku przodowi spotykamy na przestrzeni 50 mm jeszcze kilka guzów mniejszych, 

 słabiej uwydatnionych. Na powierzchni tych guzów jak i wzdłuż brzegu dolnego przegrody 

 widoczne są drobne i ciemne kropki, które nie są niczem innem, jak przekrojami naczyń 

 krwionośnych, wnikających od strony błony śluzowej do wnętrza chrząstki. Na przekrojach 

 mikroskopowych widać, że każde takie naczyńko otoczone jest beleczkami kostnemi, łączą- 

 cemi się ze sobą, ale nie przedłużającemi się dalej w chrząstkę. 



Drugie zgrubienie mieści się pod górnym brzegiem przegrody nosowej, mniej więcej 

 w jej środku a popod rogiem czołowym. Jest ono obustronne w kształcie równoramiennego 

 trójkąta, którego podstawa, 125 mm długa, zwrócona jest do górnego brzegu i schodzi się 

 z nim, szczyt zaś, na 38 mm od podstawy oddalony, skierowany jest ku dołowi. Powierzch- 

 nia tego zgrubienia jak i cały brzeg górny przegrody w jej odcinku przednim jest również 

 pokryta drobnymi otworkami dla naczyń krwionośnych i skutkiem tego mniej gładka, niż 

 reszta powierzchni. Obraz mikroskopowy kawałka wyciętego ze środka trójkąta jest taki sam, 

 jak obraz przekroju guzowatego zgrubienia dolnego. 



Mając tylko część przegrody chrzestnej przed sobą, pragnąłem uzupełnić części braku- 

 jące, aby otrzymać miarę całej długości jamy nosowej. Na podstawie pomiarów dwóch czaszek 

 nosorożców, wypożyczonych mi uprzejmie przez profesora Szajnochę z gabinetu geologicznego 

 i na podstawie wymiarów błony śluzowej, pokrywającej przegrodę okazu staruńskiego, dosze- 

 dłem do następujących liczb: na odcinek kostny przegrody przypadałoby 80 mm, a na bra- 



