— 305 — 



kującą część końcową 126 mm, co razem z częścią chrzestną stanowiłoby 486 mm. Liczba 

 ta zgadza się prawie w zupełności z istotną długością przegrody 490 mm, którą to miarę 

 przesłał mi na moje życzenie prof. Łomnicki. W czaszkach nosorożców kopalnych zbiegają 

 się brzegi górne i dolne przegrody w stronę stosunkowo nizkiej kości sitowej, tworząc w przy- 

 bliżeniu kąt, rozwarty ku przodowi. Jeśli zważymy, że w istniejącym kawałku przegrody 

 chrzestnej w jej odcinku tylnym brzegi biegły jeszcze równolegle, to brakuje jej właśnie tego 

 odcinka, w którym brzegi się zbiegają i który miałby 126 mm, względnie 130 mm długości. 



Aby zoryentować się należycie w kształcie, rozmiarach i grubości przegrody nosowej, 

 podaję jeszcze opis jej na przekrojach, które uważać należy raczej za szematy niż za obrazy 

 rzeczywiste, ponieważ prócz pierwszego, który już istniał, zostały wykonane wiernie według 

 pomiarów. 



W odległości mniej więcej 126 mm od kości sitowej przegroda nosowa przedstawia 

 się na przekroju w następującej formie (ryc. C 1): Blaszka chrzestna jest w swym dolnym 



EYC. C: SZEMATY PRZEKROJÓW PRZEZ PRZEGRODĘ NOSOWA. 



brzegu na 14 mm rozszerzona. Tem rozszerzeniem wchodzi ona w odpowiedni rowek le- 

 miesza i zwęża się ku górze dość nagle do 7 mm. Na 32 mm nad brzegiem dolnym znaj- 

 duje się zgrubienie o przekroju owalnym, zawierające w środku jądro, również owalne, 

 ciemno zabarwione, o nierównych brzegach. To zgrubienie leży na wysokości wyżej opisa- 

 nego guzkowatego zgrubienia. Prawdopodobnie zgrubienie to jak i częściowo także niżej poło- 

 żona część przegrody wchodzi w skład zatoki klinowej. Brandt (9) mianowicie opisuje, że 

 u dorosłych nosorożców istnieją w tylnym odcinku przegrody dwa zagłębienia puste, jedno 

 nad drugiem, które rozszerzają zatokę klinową ku przodowi. Chociaż w przegrodzie nosowej 

 nosorożca staruńskiego zagłębienia jeszcze niema, lecz tylko naczynia krwionośne, położenie 

 ich i kształt zgrubienia wskazuje na przemiany, które w tem miejscu się odbywają. 



Powracając znowu do obrazu przekroju przegrody widzimy, że ta w kierunku ku 

 grzbietowi, powyżej zgrubienia coraz więcej cienczejąc, ostatecznie leciwie do 1*5 mm grubości 

 dochodzi. Pod samem sklepieniem czaszki blaszka rozdwaja się, tworząc cieniutkie, do skle- 

 pienia przylegające blaszki, ku bokom sterczące. 



WYKOPALISKA STARUŃSKIE 



39 



