— 307 — 



jak chrząstka stawowa na granicy chrząstki i kości, jak to zauważałem w stawach między 

 kostkami kości podjęzykowej. Są to złogi wapienne i resztki substancyi kostnej, która ode- 

 rwała się od kości, co stwierdziłem na skrawkach mikroskopowych. Na tych samych skraw- 

 kach można było dalej stwierdzić, że warstewka kości kończyła się w tem miejscu, poza któ- 

 rem niema ani śladu dalej posuwającego się procesu kostnienia, bo nie widzimy ani bele- 

 czek kostnych, przedłużających się w głąb chrząstki, ani też rzędami ustawionych komórek 

 chrzestnych. Co najwyżej widać w głąb chrząstki wnikające naczynia krwionośne, otoczone 

 warstewką substancyi kostnej. 



B) Chrząstki skrzydlaste (cartilagines alares). 



W bezpośredniem połączeniu z przegrodą nosową, a w szczególności z jej wyrostkami 

 bocznymi są, jak zaznaczyliśmy, chrząstki skrzydlaste. Przestrzeń, w której chrząstki 

 są połączone, jest dość znaczna, wynosi bowiem w łuku po prawej stronie 130 mm, po 

 lewej zaś tylko 62 mm. Tak ścisłe połączenie między przegrodą i chrząstkami skrzydlastemi 

 jest niezwykłe, ponieważ owe chrząstki u innych zwierząt są spojone z przegrodą albo więza- 

 dłami, albo też wyjątkowo, jak np. u konia, stawem (C. F. Muller 44). Przeszło dwa razy 

 dłuższe połączenie po prawej niż po lewej stronie u nosorożca staruńskiego wskazuje, że 

 i tutaj połączenie to podlega wielkim wahaniom. Na rycinie 15, tab. LXI, uwydatniającej lewą 

 chrząstkę, połączenie to przypadłoby na jej brzeg górny, w przednim swym odcinku nierówny 

 i zakończony małem wcięciem. 



Chrząstka skrzydlasta ma na ogół kształt czworokątnej blaszki łukowato zgiętej (tab. LXI, 

 ryc. 15) Brzeg jej górny i dolny tworzą do siebie prawie równolegle ułożone łuki, ku grzbie- 

 towi wypuklone, z których górny jest znacznie większy od dolnego, gdy tymczasem przedni 

 brzeg tej chrząstki, ku dołowi skierowany, jest falisty, tylny zaś, pochylony także cokolwiek ku 

 dołowi, jest prosty. Prócz górnego brzegu, który na przestrzeni, gdzie łączy się z przegrodą, 

 jest nierówny, wszystkie inne brzegi są zupełnie równe, częściowo nawet jak przedni i dolny 

 zaokrąglone i zgrubiałe, a co jest dowodem, że chrząstka nie przedłuża się poza te brzegi. 

 Chrząstka skrzydlasta nie jest zupełnie płaska i równa, lecz wygina się. Wychodząc od prze- 

 dniego falistego brzegu, widzimy słabe wypuklenie powierzchni na zewnątrz, co powoduje wgłę- 

 bienie się okolicy brzeżnej górnej i dolnej. Znacznie silniejsze wypuklenie, a raczej fałd łukiem 

 przebiegający znajduje się w tylnym odcinku chrząstki, oddzielający mniejszy odcinek tylny, 

 w przybliżeniu trójkątny, od większego przedniego. 



Cały brzeg dolny i część brzegu przedniego mieści się w nozdrzach przednich jako 

 ich podpora. Tylny odcinek trójkątny mieści się w częściach miękkich, położonych poza i nad 

 nozdrzami, pełniąc zadanie już więcej podrzędne, co też uwydatnia się jego słabszym rozwo- 

 jem i cienkością blaszki chrzestnej. Tak prosta budowa chrząstki skrzydlastej jest niezwykła. 

 Zwykle bowiem ma ona kształt łuku, którego ramiona tworzą podporę dla otworu nosowego 

 i utrzymują go w stanie rozwartym. U nosorożca, którego kości nosowe sięgają daleko ku 

 przodowi i nadto są wzmocnione znacznie rozszerzoną przegrodą nosową, zadanie chrząstek 

 skrzydlastych, potrzebnych do podtrzymywania fałdu skórnego nozdrzy, jest uproszczone. 

 Chrząstki skrzydlaste tworzą tylko ogrodzenie zewnętrzne nozdrzy, a kości, na których się 

 one wspierają, tworzą już stałe ogrodzenie wewnętrzne. Z porównania tych chrząstek noso- 

 rożca z takiemiż u konia okazuje się, że pierwsze odpowiadają tylko górnej rozszerzonej 



