— 308 — 



części chrząstki skrzydlastej u konia, reszta zaś, mianowicie łukowato zakrzywiona część 

 chrząstki końskiej, jest dla nosorożca zbyteczną i zanikła, ponieważ dolne ogrodzenie nozdrzy 

 nosorożca tworzy kość międzyszczękowa i szczękowa. Dla sprawdzenia tego przypuszczenia 

 trzebaby jeszcze dokładnie zbadać ułożenie i przyczepy mięśni, co w okazie staruńskim nie 

 było możliwem. 



Ścisłe połączenie chrząstek skrzydlastych z przegrodą nosową byłoby jednym dowodem 

 więcej, że pochodzą one z przegrody, względnie z jej wyrostków bocznych (processus 

 later aleś septi cartilaginei dorsales), jak to Spurgat (74) stara się wykazać w swej 

 pracy nad chrząstkami nosowemi. 



C) Chrząstki podstawowe boczne (cartilagines basales narium). 



Bocznie koło brzegu dolnego przegrody nosowej leżą dalsze chrząstki, które u noso- 

 rożca dotychczas nie były opisane. Z tego, co podają anatomowie: Muller (44), Frank (23), 

 Leisering (34) w podręcznikach anatomii zwierząt domowych, wynika, że u konia istnieje 

 obok brzegu dolnego chrząstka rurkowata, w której mieści się przewód Stensona i Jakobsona. 

 Dokładniejszy opis podaje Ellenberger i Baum (21), według których wyrostki boczne 

 przegrody nosowej po stronie wentralnej przegrody wysyłają z każdej strony wyrostki, 

 przykrywające otwory podniebienne (fissurae palatinae) i łączące się z chrząstką 

 nosowo-lemieszową Jakobsona (cartilago nomeronasalis). Ductus nasopalatinus, 

 do którego otwiera się przewód Jakobsona. nie ma pokrycia chrzestnego. Jako zupełnie osobną 

 blaszkę chrzestną, podpierającą przedni koniec muszli nosowej, autorowie opisują chrząstkę eso- 

 watą lub sigmoidalną. Spurgat (74), który badał porównawczo chrząstki nosowe konia i roz- 

 maitych innych ssawców, znalazł chrząstki wyżej wymienione w tern samem położeniu, ale 

 nazywa je inaczej. Odpowiednio do wyrostków bocznych przegrody górnej (proc. later. septi 

 cartil. dorsales) rozróżnia on wyrostki boczne dolne jako processus later. septi cartil. ven- 

 trales, z których odgałęziają się cartilagines basales narium, mianowicie cartil. medialis 

 i lateralis i cartil. ductus nasopalatini. Cartilago basalis nar. med. okazuje u wszyst- 

 kich badanych przez niego zwierząt dość stałe formy i otacza narząd Jakobsona. Spurgat (74) 

 nazywa tę chrząstkę także cartil. paraseptalis. Cartil. bas. nar. lateralis jest blaszką cie- 

 niutką, przebiegającą wzdłuż ściany bocznej nosa. Końcem tylnym łączy się ta blaszka z czó- 

 łen ko watą chrząstką (cartil. namcidaris), pozostającą w luźnym związku z muszlą 

 (maxilloturbinale); przednim zaś końcem cartil. bas. nar. lateralis łączy się beleczką 

 chrzestną nad tylnym brzegiem otworu poclniebiennego (incisura palatina) z chrząstką pa- 

 raseptalną, pod którą przebiega ductus nasopalatinus. W tem miejscu przewód nosowo- 

 podniebienny ma ogrodzenie chrzestne od strony przyśrodkowej, górnej i bocznej, ku tyłowi 

 łączy się z błoną śluzową nosa, ku przodowi przenika przez incisura palatina i kończąc 

 się ślepo, tworzy blaszkę chrzestną, zakrywającą resztę otworów podniebiennych. 



U nosorożca staruńskiego chrząstki te są w podobny sposób jak u konia ułożone 

 i ukształtowane, z tą tylko różnicą, że nie łączą się bezpośrednio z przegrodą nosową; nie 

 można ich więc nazwać wyrostkami przegrody nosowej. U osobników młodych, jakim jest 

 właśnie nosorożec staruński, cartil. parasepttalis i cartil. ductus nasopalatini tworzą na 

 pewnej przestrzeni jedną całość, z której odgałęzia się blaszka cartil. lateralis, podobnie jak 



