— 309 — 



u zwierząt przeżuwających (tab. LXI, ryc. 16). U koni dorosłych ccirtil lateralis jest od- 

 dzielona od chrząstek Jakobsona i Stensona, te zaś łączą się z przegrodą. Może i u noso- 

 rożców w późniejszym wieku przyłączają się te chrząstki ściślej do przegrody, chrząstka bo- 

 czna jednak pozostaje z niemi w związku. 



U nosorożca staruńskiego chrząstki te mają następujące położenie. Wzdłuż brzegu dol- 

 nego przegrody, ale o 5 mm poniżej niej, biegnie po obu stronach chrząstka, kształtu rurki, 

 przedzielona od przegrody dość znaczną warstwą tkanki łącznej. Dolna powierzchnia rurki, 

 przylegająca cło blaszek podniebiennych kości szczękowych, jest spłaszczona i mieści się 

 w płytkich rowkach kostnych, znajdujących się po obu bokach zagłębienia, dla przegrody 

 względnie dla lemiesza przeznaczonego. Sama rurka ma mniej więcej 72 — 100 mm długości 

 i kończy się ślepo. Dokładnej długości tej rurki podać nie można, gdyż jest w przednim 

 końcu ucięta. Spłaszczona podstawa tej rurki przedłuża się jednak dalej ku tyłowi na 90 mm, 

 cienczejąc i zwężając się równocześnie. W niej to mieści się narząd nosowo-lemieszowy 

 czyli Jakobsona (organon nasovomerale s. Jakobsoni), t. zn. że byłaby to cartil. pa- 

 raseptalis, albo według mianownictwa Spurgata (74) cartil. bas. nar. medialis. 



W przednim odcinku rurka narządu Jakobsona grubieje dość znacznie, ponieważ zlewa 

 się z drugą chrząstką rurkowatą, położoną na zewnątrz i nieco ku górze względem niej, 

 otaczającej przewód nosowo - podniebienny Stensona. W przednim odcinku jamy nosowej wi- 

 dzimy zatem chrząstkę, na 15 mm grubą i 12 mm wysoką, w której mieszczą się te dwa 

 przewody obok siebie. Drugi przewód jest tylko na krótkiej przestrzeni otoczony chrząstką, 

 dalej ku tyłowi jest on pokryty tylko od strony przyśrodkowej chrząstką i uchodzi następnie 

 do jamy nosowej. Cała długość tego przewodu wynosi 30 — 60 mm. 



Trzecia chrząstka, która z poprzedniemi jest w połączeniu i wychyla się jako dość 

 długa blaszka na zewnątrz, odpowiadałaby według Spurgata chrząstce cartil. bas. nar. 

 lateralis. Chrząstka ta odgałęzia się ze sklepienia drugiej rurki chrzestnej na przestrzeni, 

 9 mm długiej, bezpośrednio za zawiniętą ku dołowi blaszką kości międzyszczękowej; dalej 

 tworzy cienką blaszkę, na 30 mm szeroką, która biegnie równolegle do wewnętrznego brzegu 

 szczęki górnej, ogradzającego przedni odcinek jamy nosowej. Długość tej blaszki chrzestnej 

 wynosi 155 mm; zajmuje ona zatem prawe całą widzialną część jamy nosowej w otwo- 

 rach nosowych kostnych. Chrząstka ta, wystając dość znacznie ku górze, tworzy podstawę 

 dla przedniego końca muszli nosowej. U konia chrząstka ta również podpiera przedni ko- 

 niec muszli, nie łączy się jednak z rurkowatemi chrząstkami obok przegrody i jest w pod- 

 ręcznikach anatomii zwierząt domowych, jak wyżej zaznaczono, zawsze osobno traktowana. 

 Ponieważ położenie jej u nosorożca jest takie same jak u konia, niema więc wątpliwości, iż 

 twory te u konia i nosorożca są homologiczne. Różnica polega tylko na tem, że u konia 

 oddziela się chrząstka boczna prawdopodobnie już wcześnie ocł chrząstek rurkowatych, u no- 

 sorożca zaś pozostaje z niemi w połączeniu. 



Przedniego końca chrząstki, ogradzającej narząd Jakobsona i przewód Stensona w pre- 

 paracie niema. Prawdopodobnie przewody te łączyły się w przednich ich odcinkach, jak 

 u wielu zwierząt po każdej stronie między sobą, wytwarzając canalis inciswtis, który od- 

 powiednimi otworami kostnymi uchodzi do jamy pyskowej i kończy się małymi otworkami 

 (foramina inciswa), które poznaliśmy przy opisie podniebienia. 



