— 310 — 



D) Muszle nosowe (maxillo-turbinalia). 



Przechodząc do opisu muszli nosowej (maxillo-tnrbinale), zaznaczyć muszę, że 

 wiadomości nasze o jej budowie u nosorożców są bardzo skąpe. Brandt (9) zajmuje się 

 muszlami nosowemi tylko pobieżnie. Z opisu Zuckerkandla (83), dotyczącego muszli 

 bliżej nieoznaczonego gatunku nosorożca współczesnego, dowiadujemy się tylko tyle, że twór 

 ten w szkielecie jest defektowny. Tylna jego część jest całkowita, przednią zaś uzupełnia za 

 życia chrząstka. 



B e d d a r d i T r e v e s (4) podają rycinę bez objaśnień, która oddaje wprawdzie kształt 

 całego wałka węchowego i obraz jego przekroju podłużnego, nie uwidacznia jednak kształ- 

 tów muszli. 



W okazie staruńskim muszle są jeszcze zupełnie chrzestne i w stosunku clo wałków, 

 w których się mieszczą, bardzo małe. Tworzą one blaszkę chrzestną na 104 mm długą i 40 mm 

 szeroką, podwójnie pofałdowaną. Jeden fałd przebiega skośnie przez blaszkę od góry i tyłu 

 ku przodowi i dołowi i jest wypuklony do wewnątrz. W przednim końcu blaszka fałduje się 

 powtórnie do wewnątrz, a koniec przedni blaszki zawija się popod fałd drugi. Na końcu 

 przednim drugiego fałdu mieści się małe od tyłu i góry dostępne zagłębienie. 



Podczas gdy dolny brzeg muszli jest dość gruby i zaokrąglony, w przednim swym 

 odcinku nawet dość znacznie rozszerzony, wszystkie inne brzegi są ostro zakończone. Tyl- 

 nym brzegiem zaostrzonym łączy się muszla w późniejszym wieku zwierzęcia z kością szczę- 

 kową. Muszla uwidoczniona jest na rycinach 17 i 18 (tab. LXII), z których można kształt 

 jej lepiej poznać niż z opisu. 



E) Wnętrze jamy nosowej (partes interiores nasi). 



Znając obecnie części szkieletowe chrzestne i mając do dyspozycyi błonę śluzową, wy- 

 ścielającą jamę nosową, oraz przylegające clo niej i do tworów szkieletowych części miękkie, 

 możemy sobie wytworzyć całkowity obraz jamy nosowej. 



Według Brandta (9) nozdrza zewnętrzne, o ile zachowały się w okazie z nad Wilui, 

 miały kształt szczelin, ku dołowi zwróconych, z kątami tylnymi nieco wyższymi. W okazie 

 z nad Jany nozdrza są całkowicie zachowane, zwłaszcza po stronie prawej, jednakowoż z po- 

 wodu zasuszonej skóry zbyt są silnie rozszerzone. Według opisu Niezabitowskiego (47) 

 nozdrza zewnętrzne nosorożca staruńskiego mają kształt romboidalny na 82 mm ') długi 

 i 21 mm szeroki. 



Sądząc z resztek nozdrzy, które po odcięciu skóry pozostały przy częściach miękkich, 

 nozdrza biegły na ogół równolegle do brzegu warg, a tylko tylna ich część była, jak zazna- 

 czają autorowie, nieco wzniesiona. Co do kształtu i położenia przypominają nozdrza stosunki, 

 jakie istnieją u gatunku Bhinoceros simus. 



Otwory te prowadzą do przedsionka nosa (vestibulum nasi), mającego dość 

 znaczne rozmiary, a powiększonego jeszcze podobnie jak u konia przedłużeniem, ślepo się 

 kończącem, znanem pod nazwą trąbki nosowej (clwerticulum nasi). Podczas gdy przed- 

 sionek nosa rozprzestrzenia się głównie w kierunku grzbietnym i ku przodowi, to przedłużenie 



l ) Przez omyłkę podana jest długość na 28 mm. 



