— 311 ■— 



jego, uważane za trąbkę, skierowane jest ku tyłowi ponad brzegiem nozdrzy. Trąbka przedłu- 

 żałaby się więc poza tylny kąt nozdrzy jeszcze o 46 mm, a największa długość przedsionka 

 wraz z trąbką wynosiłaby 135 mm. Te przedłużenia uważam za twór homologiczny z trąbką 

 nosową konia z tego względu, ponieważ mieści się pod skórą, tworzy zaułek na 46 mm głę- 

 boki, na 35 mm wysoki i tylko na kilka milimetrów szeroki, nie mający na całej przestrzeni 

 46 mm żadnego innego połączenia z jamą nosową jak przez przedsionek, a wreszcie i dla 

 tego, ponieważ jest wysłana jak i sam przedsionek skórą zewnętrzną, w której tkwią poje- 

 dyncze ciemne włoski. W porównaniu z końską trąbką, która ma 50 — 60 mm długości, trąbka 

 nosorożca byłaby nieco krótsza, a nadto otwór, do niej prowadzący, nie byłby od zewnątrz 

 widoczny, lecz mieściłby się pod nozdrzami, co pozostaje w związku z silniejszym rozwojem 

 chrząstek skrzycllastych u nosorożca. 



Przedsionek w swym przednim odcinku jest dość obszerny, mniej więcej 20 mm sze- 

 roki i ku przodowi i górze rozwinięty. Od tyłu zacieśnia go przedni koniec wałka muszlo- 

 wego. Jeśli za przedsionek uważa się tę część jamy nosowej, wysłanej skórą zewnętrzną, 

 to według zdania Kormanna (32), który badał błonę śluzową nosa zwierząt domowych, 

 zwłaszcza konia, ustanowienie granicy między skórą i błoną śluzową jest możliwe tylko na 

 świeżym lub dobrze ustalonym materyale zapomocą skrawków mikroskopowych, przyczem 

 okazuje się. że granica między skórą i błoną śluzową przebiega bardzo nieregularnie. Po- 

 nieważ nabłonek w okazie staruńskim jest zniszczony, badania histologiczne byłyby zbyt 

 utrudnione tak, iż można kierować się jedynie tylko obecnością włosów, istniejących w skó- 

 rze, nie zaś w błonie śluzowej. Włosy te widoczne są także przy dokładnem rozpatrzeniu błony 

 przez lupę bez uszkodzenia błony śluzowej. Z tego wynika, że granica przedsionka po ścianie 

 bocznej i przyśrodkowej jamy nosowej sięga clo poziomu wałka muszlowego, w zwężonym 

 zaś i ku przodowi wysuniętym odcinku znacznie wyżej, mianowicie prawie aż do miejsca, 

 gdzie chrząstka skrzydlasta oddziela się od wyrostków bocznych przegrody nosowej. Całe wy- 

 słanie jamy nosowej ponad poziomem wałka i poza jej przednią częścią zwężoną jest utwo- 

 rzone przez błonę śluzową. Od tych miejsc rozpoczyna się więc dopiero właściwa jama no- 

 sowa. Zarówno błona o charakterze skóry, jak i błona śluzowa jest z podłożem silnie zro- 

 śnięta i wyściela jamę nosową, wszystkie do wnętrza jej wystające wyniosłości i na zewnątrz 

 wysunięte zagłębienia zupełnie równo bez jakichkolwiek fałdów. 



Chcąc opisać budowę wnętrza jamy nosowej, musimy rozróżnić w niej ścianę: przy- 

 środkową, górną, dolną i boczną. Przyśrodkowa i boczne ściany zbiegają się na przodzie pod 

 kątem ostrym, który tworzy łuk, rozpoczynający się od przedniego kąta nozdrzy zewnętrznych 

 i biegnący ku górze, gdzie, rozszerzając się, przedłuża się w ścianę górną. W tyle jama nosowa 

 ograniczona jest kością sitową i blaszkami (ethmoturbinalia), z niej wystającemi. Ponieważ 

 błona śluzowa, wyścielająca tę część jamy, nie jest całkowicie zachowana, niepodobna podać 

 szczegółowego jej opisu bez uwzględnienia czaszki. Ściana przyśrodkowa jamy nosowej jest na 

 przestrzeni chrzestnej przegrody nosowej prawie zupełnie płaska i równa. Dopiero w przednim 

 swym odcinku, gdzie łączy się z przegrodą kostną, wygina się na zewnątrz, odpowiednio do 

 coraz więcej ku przodowi grubiejącej przegrody nosowej kostnej. Brzegi przednie ściany przy- 

 środkowej schodzą się zupełnie z brzegami kostnymi otworu nosowego (kostnego) w czaszce. 

 Na linii, przedzielającej otwór nosowy kostny na połowę przednią i tylną, rozpoczyna się w od- 

 ległości 33 mm od górnej ściany nosowej ze ściany przyśrodkowej wychylać fałd, łukowato 



