— 312 — 



ku tyłowi i dołowi przebiegający, na 63 mm długi, który następnie znowu ginie. Wypuklenie 

 tego fałdu jest skierowane ku górze i tyłowi. Brzeg jego dolny jest dość ostry i wystaje na 

 5 mm z błony śluzowej. Na powierzchni chrząstki przegrody nie ma śladu jakiegokolwiek 

 zgrubienia pod fałdem, który zatem utworzony jest z samej błony śluzowej. Znaczenia tego 

 fałdu na razie nie można sobie wytłómaczyć. Nie jest on przypadkowym, wytworzonym pod 

 wpływem ciśnienia, ponieważ występuje zupełnie symetrycznie po obu stronach przegrody 

 w tym samym stopniu rozwoju. 



Reszta błony śluzowej jest całkiem gładka. Po stronie lewej preparatu jest ona od- 

 dzielona od przegrody. Gdy płat ten prześwietlimy, widzimy na jego tle ciemnem rozłożoną 

 jasną siatkę naczyń, zbiegających się w kierunku tylnego i dolnego końca przegrody. Są to 

 niewątpliwie naczynia żylne, które u konia w tern miejscu tak samo są rozwinięte i które 

 zbiegają się do żyły nosowej tylnej (v. nasalis post.), uchodzącej do v. sphenopalatina. 



Górna ściana jamy nosowej w przednim swym odcinku zwężona, rozszerza się ku tyłowi 

 do 35 mm, a nawet i może więcej, co nie dało się dokładnie stwierdzić, ponieważ błona 

 śluzowa nie zachowała się w całości. 



Dolna ściana czyli dno jamy nosowej jest w przednim odcinku między wałkiem mu- 

 szlo wym a przegrodą nosową na szerokość palca (mniej więcej 18 mm) ścieśniona. W odle- 

 głości 77 mm od przedniego końca wałka muszlowego poziom dna obniża się nagle, gdyż 

 w tern miejscu znajduje się szeroko rozwarte ujście przewodu noso-podniebiennego 

 (cluctus nasopalatinus). Następnie ściana dolna, rozszerzając się, przebiega na podniebieniu 

 twardem aż do nozdrzy tylnych zupełnie równo. 



Najciekawszą częścią jamy nosowej jest ściana boczna, ponieważ z niej wystaje do we- 

 wnątrz wałek muszlowy i walki węchowe i w niej to znajduje się ujście do zatoki szczękowej. 



Zasadnicza ilość wałków węchowych u ssawców wynosi według Blumenbacha 

 i Schwalbego 5, do których dodać trzeba jeszcze wałek muszlowy (maxillotnrbinale), 

 nie mający nic wspólnego z węchem. Pierwszy z wałków węchowych, nasoturbinale, jest 

 najsilniej rozwinięty i dochodzi zazwyczaj do przedniego końca jamy nosowej, inne są mniej 

 rozwinięte i mieszczą się głównie po stronie przyśrodkowej jamy nosowej. Prócz tych zasa- 

 dniczych wałków znalazł Zuckerkandl (83) jeszcze dalsze, wystające z bocznej części 

 kości sitowej, tak, że ogólna ilość ich jest zmienna. Dla konia, tapira i nosorożca podaje 

 Zuckerkandl 8 wałków, z których 3 — 4 ostatnich mieszczą się w zatoce klinowej. 

 Brandt (9) widział w czaszkach Rh. tichorhinus wałki węchowe i podaje ich rysunek; ilość 

 ich oznacza jako »numerosissimae«. Prócz tego opisuje w czaszce po każdej stronie 

 dwie muszle, które są dłuższe niż u Rh. javanicus. Ponieważ dokładniejszego opisu ich 

 i przyczepu nie podaje, przypuścić należy, iż rozchodzi się o naso- i ma-xillotiirbinale. 



U nosorożca staruńskiego pozostały w błonie śluzowej nosa, wyścielającej jej odcinek 

 tylny, palczaste wypuklenia. w których tkwiły blaszki kostne ethmoturbinaliów. Ponie- 

 waż ta część błony, jak wyżej zaznaczyłem, jest niezupełna, trudno więc z tych szczątków 

 wywnioskować, jaka była ilość wałków węchowych. Pokrycie pierwszego z nich zachowało 

 się prawie w zupełności. Tylny jego odcinek, widocznie skostniały, pozostał przy czaszce wraz 

 z małą częścią błony śluzowej. O ile można sądzić z układu błony wiotkiej, pokrywała ona 

 wałek, leżący pod samem sklepieniem jamy nosowej i wystający ku dołowi. Mniej więcej 

 w połowie długości jamy nosowej podstawa kostna wałka przedłuża się dalej ku przodowi 



