r 



— 313 — 



już tylko jako cieniutka blaszka chrzestna, nie dająca się skalpelem wypreparować. Szerokość 

 wałka po stronie dośrodkowej wynosi 22 mm. Od strony bocznej wałek ten ma pierwotnie 

 tę samą szerokość, ku przodowi jednak staje się coraz węższym i mniejszym. Koniec wałka 

 znajduje się na linii, stojącej prostopadle do kierunku nozdrzy zewnętrznych i przebiegającej 

 przez tylny ich kąt. W czaszce nosorożców widać zazwyczaj tylko grań, wystającą z we- 

 wnętrznej strony kości nosowych i świadczącą o istnieniu tam muszli nosowej (naso- 

 turbinale), która jako cienka i łamliwa blaszka kostna łatwo ulega zniszczeniu. Jak z rysunku 

 Brandta (9) wynika, jest ona ku dołowi i na zewnątrz zawinięta. W okazie staruńskim jest 

 ona, jak z powyższego opisu wynika, jeszcze chrzestna i prosta i wzdłuż dolnego brzegu 

 tylko nieco zgrubiała. Z niej albo się ma dopiero rozwinąć blaszka zwinięta, albo już była 

 zawinięta, lecz została sztucznie spłaszczona. Ponieważ takie proste blaszki znajdują się sy- 

 metrycznie po obu stronach jamy nosowej, prawdopodobniejszem wydaje mi się tłómaczenie, 

 że mamy przed sobą dopiero rozwijającą się muszlę nosową (nasoturbinale) . Części szkie- 

 letowe, tworzące podstawę wałka muszlowego (concha inferior), poznaliśmy już po- 

 wyżej. Jest to w tym razie jeszcze chrzestna muszla (maacilloturbinale), a z przodu 

 blaszka boczna chrząstki pa raseptaln ej 



(cartilago bas. nar. lateralis). Chrząstki te nie {f~~\ l Jf\\ U 



są powleczone samą tylko błoną śluzową, lecz [ ] 

 także grubą warstwą tkanki łącznej, zawierającej \-S 

 liczne naczynia krwionośne, które uwidoczniają 

 się jako drobne otworki na przekrojach. Skutkiem 

 tego wałek ma rozmiary znacznie większe, niż 



przypuszczaćby należało z rozmiarów chrząstek. EY c. d. szematyczne przekroje przez wałek 

 Wałek ten zajmuje też całą ścianę boczną jamy muszlowy. 



nosowej, mianowicie jest na 242 mm długi, 



a w najszerszem miejscu na 60 mm wysoki i 40 mm szeroki. Jego przedni koniec zgrubiały 

 kończy się prawie na wysokości przedniego kąta nozdrzy zewnętrznych. Kształtem przypo- 

 mina maczugę z boków spłaszczoną. Zewnętrzną stroną spłaszczoną wałek ten jest zrośnięty 

 z boczną ścianą jamy nosowej, a nawet ze znacznym odcinkiem chrząstek skrzy dlasty eh, 

 mianowicie z ich dolnym brzegiem łukowato wyciętym. Dalej ku tyłowi, a to na wysokości 

 tylnego obramowania otworu nosowego kostnego, zmniejsza się maczugowate zgrubienie, mia- 

 nowicie wałek wydłuża się i spłaszcza, mając tylko 23 mm wysokości a 5 mm grubości. Da- 

 lej wałek ten biegnie równolegle do płaszczyzny dna jamy nosowej ku tyłowi, a w końcu 

 rozszerza i gubi się w ścianie bocznej. W całej swej długości jest on połączony ze ścianą 

 boczną. Połączenie to nie znajduje się w samym środku szerokości wałka, lecz bliżej jego 

 brzegu dolnego, skutkiem czego wytwarza się między wałkiem a ścianą boczną od strony 

 grzbietnej rowek głębszy, niż od strony brzusznej. W miejscu, gdzie zgrubiały koniec przedni 

 przedłuża się w część tylną, prosto biegnącą^ rowek grzbietny wygina się na zewnątrz, two- 

 rząc poza wygięciem dość obszerne, z góry otwarte zagłębienie, w swej części głębszej zaś 

 przedłuża się w kierunku prostym ku przodowi i wnika na długość ostatniego człona palca 

 w głąb maczugowatego końca wałka. Gdybyśmy wykonali przekroje poprzeczne przez wałek 

 muszlowy, otrzymalibyśmy, patrząc od przodu do jamy nosowej strony prawej, szereg prze- 

 krojów, któreby szematycznie w następujący sposób się przedstawiały: 1-szy byłby przekrojem 



WYKOPALISKA STARUŃSKIE 40 



