— 317 — 



kopalne, w których albo niema zupełnie przegrody, albo w których jest ona niezupełnie 

 skostniałą, nie możemy braku skostnienia przypisać jedynie młodemu ich wiekowi, zwłaszcza 

 jeśli porównujemy ze sobą czaszki z Woli i Białocerkwi. Zachodzą tu zapewne jeszcze inne 

 okoliczności, na które chciałbym zwrócić uwagę. 



Brzeg przedni przegrody chrzestnej nosorożca staruńskiego, jak wyżej opisałem, jest 

 opatrzony rowkiem, którego przebieg uwidocznia ryc. E 1. W rowek ten wchodzi odpowie- 

 dnio wypuklony brzeg tylny kostnego odcinka przegrody, jak to wynika z ryciny czaszki, 

 podanej przez Niezabitowskiego. W czaszkach z zupełnie kostną przegrodą nosową, jak 

 np. w czaszce z Białocerkwi, niema w tern miejscu najmniejszego śladu zrostu odcinka 

 kostnego z chrzestnym. Prawie zupełnie taki sam kontur brzegu tylnego odcinka kostnego 

 przegrody, jak w okazie staruńskim, znaj- 

 duje się także w czaszce z Woli (ryc. E 2). 

 Jeśli zestawimy kontur brzegu przedniego 

 przegrody chrzestnej czaszki staruńskiej 

 z brzegiem tylnym odcinka kostnego 

 czaszki z Woli, widzimy, że wprawdzie 

 nie schodzą się dokładnie, że jednak 

 w zasadzie mają ten sam przebieg. Nadto 

 znajdujemy w górnym odcinku zaokrą- 

 glonego brzegu tylnego w czaszce z Woli 

 w środku rowek, który najzupełniej od- 

 powiada wzniesieniu środkowemu, wysta- 

 jącemu ze środka rowka na przednim 

 i górnym brzegu przegrody chrzestnej 

 czaszki staruńskiej. Zresztą znać na ca- 

 łym brzegu tylnym odcinka kostnego 

 czaszki z Woli dokładnie granicę, do któ- 

 rej dochodziła chrząstka chrzestnej czę- 

 ści przegrody. Do tej granicy brzeg kości 

 jest chropowaty i ma wygląd kości gąb- 

 czastej, poza tą zaś granicą kość jest gładka. 



Nie wchodząc bynajmniej w sprawę systematycznej przynależności nosorożca Sta- 

 ruńskiego, której nie mogę się podjąć, nie mając czaszki przed sobą, a co zresztą do mnie 

 nie należy, pragnę tylko zaznaczyć, że trzeba przy oznaczeniu nosorożca ze Staruni liczyć 

 się z ogromnymi rozmiarami czaszki i z budową przegrody nosowej. Po gruntownych bada- 

 niach Mayera (41), Brandta (11), Touli (75, 76, 78) i Schroedera (70) okazało się, 

 że w dyluwium europejskiem istniało tylko 5 gatunków nosorożców, mianowicie Rh. Merckii, 

 Rh. etruscus, Rh. hundsheimensis, Rh. kronstadtensis i Rh. antiąuitatis i że wszyst- 

 kie inne dawniej opisywane gatunki, jak Rh. leptorhinus, Rh. megarhinus, Rh. hemiteu- 

 chus i inne należą do jednego z tych 5 wymienionych. Wśród tych gatunków Rh. anti- 

 ąuitatis, etrtiscus, hundsheimensis miały przegrodę nosową zupełnie skostniałą (z gatunku 

 Rh. kronstadtensis znane są tylko zęby i niektóre kości), Rh. Merckii zaś tylko częściowo, 

 mianowicie w tym samym stopniu, w jakim widzimy w czaszce z Woli i ze Staruni. 



RYC. E. 1. KONTUR BEZEGU PRZEDNIEGO PRZEGRODY 



NOSOWEJ CHRZESTNEJ NOSOROŻCA ZE STARUNI. 



2. KONTUR BRZEGU TYLNEGO PRZEGRODY NOSOWEJ 



KOSTNEJ CZASZKI Z WOLI PRZEMYKOWSKIEJ. 



