— 318 — 



Tymczasem pojawiają się jeszcze i w nowszych czasach opisy czaszek, które z po- 

 wodu braku zupełnego lub częściowego przegrody oznaczane bywają jedną z dawniejszych 

 nazw jako osobny gatunek, nie dający się na razie pod tamte podciągnąć. Tak oznaczyła 

 Mary a Pawłowa (57) dwie czaszki jako przynależne do gatunku Rh. leptorhinus, ponie- 

 waż nie posiadały wcale przegrody nosowej. Jedna z nich pochodzi z Moskwy i ma jeszcze 

 widoczne szwy, druga z Kijowa, której szwy są zupełnie zatarte. Schroeder (70), który 

 czaszki te znał z fotografii, sądzi, że mimo braku przegrody należą do gatunku Rh. anti- 

 ąuitatis, opiera (69) te przypuszczenia na badaniach czaszki z Póssneck w Turyngii, 

 należącej niewątpliwie do Rh. antiguitatis, ponieważ zęby mają charakterystyczną dla tego 

 gatunku budowę i to osobnika młodego, gdyż ostatni ząb trzonowy nie jest wcale nadtarty. 

 Czaszka ta byłaby w równym wieku z czaszką z Woli. W czaszce z Póssneck brak kości 

 międzyszczękowych, zachowały się natomiast kości nosowe i z niemi połączona część prze- 

 grody nosowej, która jest kostna. Przegroda jest ruchoma i odpadła zupełnie, gdy Schroe- 

 der przepiłował koniec kości nosowych. Twierdzi on, że to, czego dokonał sztucznie, mia- 

 nowicie przemiany czaszki gatunku Rh. tichorhinus na Rh. leptorhinus, może się także 

 zdarzać w przyrodzie, mianowicie przegroda niezrośnięta z kośćmi nosowemi może się wy- 

 kruszyć. W ten sposób mogły powstać Rh. leptorhini, które opisała Pawłowa. O ile z ryciny 

 Schroedera (69) widać, kawałek przegrody, który w czaszce z Póssneck jeszcze się utrzy- 

 mał, jest tylko ułamkiem istniejącej dawniej całkowitej przegrody kostnej. Ułamek ten jest sto- 

 sunkowo duży o brzegach nierównych, nie zosLał dokładniej opisany przez Schroedera. Czaszka 

 ta różniłaby się zatem od czaszki z Woli i Staruni, a byłaby podobną do czaszki z nad Wilui. 



Również oznaczył S eh we der (71) czaszkę, pochodzącą z Muromu nad Oką jako 

 przynależną do gatunku Rh. leptorhinus, ponieważ nie posiadała skostniałej przegrody no- 

 sowej i należała do największych, dotychczas znanych czaszek kopalnych nosorożców. Mimo 

 to Pohlig i Schroeder (69), którzy widzieli fotografię tej czaszki, sądzą, że czaszka ta 

 należy do młodego osobnika gatunku Rh. tichorhinus. 



Z powyższego krótkiego zestawienia wynika, że materyał porównawczy, o ile zosta! 

 opisany i dobrze oznaczony, jest dość szczupły. Mamy tylko czaszki gatunku Rh. Merckii, 

 w których kostna część przegrody ma takie same kształty i nawet taki sam brzeg tylny zao- 

 krąglony, jak czaszka ze Staruni i Woli, i jeszcze czaszki bez przegrody, które jak moskiew- 

 ska, kijowska i muromska są oznaczone jako przynależne do Rh. leptorhinus. W czaszce 

 kijowskiej przegroda nosowa, jak podaje Pawłowa, nawet w śladach nie dała się wykazać, 

 pomimo że szwy w czaszce były zatarte, a zatem była starszą. Świadczyłoby to o bardzo 

 luźnem połączeniu przegrody z kośćmi czaszki, które dla Rh. tichorhinus nawet i we wcze- 

 snym wieku jest niezwykłe. Nie jest jednak wykluczone, że właśnie te czaszki bez przegrody 

 miały tylko przegrodę kostną od przodu, która ze zniszczeniem kości międzyszczękowych lub 

 po uszkodzeniu kości nosowych odpadła. 



Ponieważ tylny brzeg odcinka kostnego przegrody w czaszkach ze Staruni i Woli 

 tak samo się zachowuje jak w czaszkach Rh. Merckii, sądzę, że należy czaszkę ze Staruni 

 i Woli wyróżnić i uznać je jako przynależne do osobników, u których przegroda niecałko- 

 wicie kostnieje. W tern mniemaniu utrwaliło mnie jeszcze jedno spostrzeżenie, które uczyni- 

 łem przygodnie na lemieszu fvomerJ. 



