— 319 — 



Nie mogąc sobie zdać sprawy z położenia przegrody nosowej u nosorożca staruńskiego, 

 prosiłem listownie o wyjaśnienie, jaki ma kształt lemiesz. W odpowiedzi przesłał mi prof. Ło- 

 mnicki uprzejmie lemiesz okazu staruńskiego, który odrazu sprawę wyjaśnił. Porównując ten 

 lemiesz z lemieszem gatunku Rh. tichorhinus, widać pewne różnice w jego położeniu i kształ- 

 cie. Lemiesz staruński jest w swym odcinku tylnym utworzony z cienkiej blaszki kostnej, ry- 

 nienkowato zgiętej jak u nosorożca włochatego, w przednim zaś spłaszcza się i grubieje. Od- 

 cinek rynienkowaty tworzy ze spłaszczonym kąt tępy. Spłaszczonym końcem przednim przy- 

 lega do podniebienia twardego. Od strony górnej nie znać tego kątowego zgięcia, dno rynienki 

 biegnie lekko łukowato zgięte ku przodowi, tak jak i brzeg dolny przegrody chrzestnej. 

 W czaszce Rh. tichorhinus z Buczacza dolny brzeg przegrody jak i do niej przylegające 

 resztki lemiesza biegną w prostym kierunku ku przodowi, wskutek czego tworzyłyby z pod- 

 niebieniem kąt ostry, gdyby zeń nie wystawał dość znaczny grzebień, podpierający lemiesz 

 i przegrodę. Taki podpierający grzebień kostny nie mógłby się wytworzyć pod lemieszem sta- 

 ruńskim nawet w późniejszym wieku, ponieważ szeroką podstawą przylega do podniebienia. 

 Nawiasem dodaję, że lemiesz staruński da się prawie zupełnie dokładnie dostosować do czaszki 

 z Woli. Gdyby lemiesz nie był kostką tak często ginącą, to mógłby służyć jako ważna ce- 

 cha, przydatna do odróżnienia czaszek. Otóż i to zachowanie się lemiesza skłania mnie do 

 odróżnienia czaszki ze Staruni i Woli od typowego Rh. antiąuitatis. 



Skóra, włosy i rogi (integumentum, pili et cornua). 



Z nosorożca zachowała się, jak to już Łomnicki (36) pokrótce opisał, skóra, po- 

 krywająca głowę, dalej skóra całej lewej nogi przedniej i na 250 cm długi płat z lewego 

 boku ciała. Włosów w skórze nie było. 



Opis ten uzupełnia Niezabitowski (47), dodając, że skóra ma wygląd szagryno- 

 wany, a to dzięki obecności woreczkowatych zagłębień, rzędami ułożonych, z których większe 

 posiadają 1 mm, mniejsze zaś 03 — 05 mm średnicy. Są to zagłębienia dla pęczków włosów, 

 z których nie pozostał żaden ślad, ani w skórze, ani w jej otoczeniu. 



Na pierwszy rzut oka skóra wypchana i zakonserwowana ma wygląd taki, jaki po- 

 dają powyższe opisy. Dopiero dokładniejsze zbadanie wykazało, że nie wszystkie jej części 

 zachowują się jednako. Miejscami jest skóra zupełnie gładka bez śladu zagłębień, w innych 

 miejscach zagłębienia są lekko zaznaczone, a w innych jeszcze (tab. LXII, ryc. 22) są one 

 niezmiernie wyraźne. W dołkach tych właśnie miejsc tkwią jeszcze pęczki włosów, które są 

 przeważnie przy samem ujściu dołka ułamane. Niema , mojem zdaniem , wątpliwości , iż 

 w miejscach, gdzie włosy wypadły, delikatna rzeźba powierzchni zatarła się albo zupełnie, 

 albo prawie zupełnie, a zachowała się tylko w tych miejscach, w których utrzymały się 

 jeszcze włosy. Do wygładzenia skóry w niektórych miejscach przyczyniły się prawdopodobnie 

 jeszcze warunki zewnętrzne, jak sprasowanie skóry pod wpływem ciśnienia ziemi i rozmaite 

 ze skórą wykonane zabiegi, począwszy od wydobycia jej ze szybu aż do jej wypchania i za- 

 konserwowania. 



Opis powierzchni skóry, który podaję, opiera się głównie na kawałku, wyciętym z głowy 

 w okolicy prawego policzka. W tern właśnie miejscu zagłębienia były najwyraźniejsze i za- 

 wierały pęczki włosów. Ta część skóry odpowiada wyglądem swym najzupełniej opisom i ry- 



