— 320 — 



cinom, podanym w pracach Pal las a (56) '), Brandta (9) i Schrencka (68). Zwłaszcza 

 rycina w pracy Schrencka, wykonana drogą fotograficzną, pozwala dokładnie rozpoznać 

 zagłębienia w skórze, ich rozmieszczenie i ułożenie. 



W porównaniu ze skórą mamuta, która jest prawie gładka, powierzchnia skóry noso- 

 rożca ma wygląd chropowaty, przypominający stolarską raszplę. Już Brandt (9) zauważył, 

 że skórę pokrywają małe wzniesienia, między któremi znajdują się zagłębienia. Bzut oka 

 na skórę (tab. LXII, ryc. 22) poucza nas, że wzniesienia powstają w ten sposób, iż dołki 

 nie zagłębiają się w skórę prostopadle do jej powierzchni, lecz pod kątem ostrym, przeważnie 

 w kierunku brzuszno - grzbietnym. Skutkiem tego ściana zewnętrzna czyli grzbietna każdego 

 zagłębienia wznosi się cokolwiek ponad powierzchnię skóry, tworząc nad samym dołkiem 

 brzeg łukowato zawieszony. Zagłębienia są ułożone miejscami w bardzo regularnych szeregach 

 w ten sposób, że zagłębienie jednego szeregu przypada ponad dwoma zagłębieniami nastę- 

 pnego szeregu. 



Otwory dołków są od siebie oddalone przeciętnie o x / 2 mm. Są one, jak to już zau- 

 ważał Schrenck, rozmaitej wielkości nietylko w rozmaitych okolicach, lecz także w jednej 

 i tej samej okolicy skóry; nadto wydaje się Schrenckowi, jakoby największe zagłębienia mie- 

 ściły się na wargach i na skórze między ramionami szczęki dolnej. Bóżnice w wymiarach są 

 istotnie bardzo znaczne i wahają się według badań Niezabitowskiego (47), które w zupeł- 

 ności potwierdzam, między 1 — 0'3 mm, a na wargach są większe i więcej od siebie oddalone 



Aby mieć pojęcie o gęstości ułożenia zagłębień, starałem się na kawałku skóry z po- 

 liczka obliczyć, ile ich przypada na 1 centymetr kwadratowy. Wyniki tych obliczeń, z powodu 

 niezupełnie równej powierzchni skóry, wahały się w pewnych granicach; przeciętnie przypa- 

 dało 50 — 60 zagłębień na 1 cm. 



W miejscach ogołoconych z włosów zagłębienia wydają się zupełnie płytkie, ale na 

 przekrojach pod mikroskopem widać, że przedłużają się jeszcze dalej wgłąb w kształcie zu- 

 pełnie zaciśniętego przewodu na 2 — 3 mm długiego, przebiegającego w tym samym skośnym 

 kierunku, co dołek. W miejscach, gdzie zachowały się jeszcze włosy, wypełniają one dołek 

 i jego przedłużenie, skutkiem tego rozszerzone. 



Powyższy opis powierzchni skóry odnosi się do skóry, pozbawionej naskórka, z któ- 

 rego, z wyjątkiem warg, nigdzie nie pozostało ani śladu. Gdyby naskórek istniał, otworki doł- 

 ków byłyby prawdopodobnie nieco zacieśnione, ale natomiast wyraźniejsze. 



U nosorożca z nad Wilui znalazł Brandt (9) naskórek cienki, złożony z komórek, 

 których granice i jądro dopiero po wielokrotnych usiłowaniach udało mu się uwidocznić. 

 W zasuszonym kawałku skóry nosorożca z nad Jany wymierzyłem jego grubość na 48 — 80 v-. 

 Nie jest jednak wykluczonem, że złuszczyły się warstwy powierzchniowe. Na przekrojach 

 skóry z zewnętrznej strony warg nosorożca staruńskiego, gdzie zachował się jeszcze naskórek, 

 widać wyraźnie, że składa się z większej ilości warstw komórek nabłonkowych, których gra- 

 nice są zupełnie wyraźne. Głębsze komórki są nieco wyższe, powierzchowne zaś spłaszczone, 

 a we wszystkich widoczne jest miejsce jaśniejsze, wyraźnie odgraniczone, które odpowiada 

 istniejącemu tam niegdyś jądru. 



x ) Praca Pallasa nie była mi dostępną; znam ją tylko z wyciągów, które wygotował dla mnie 

 p. A. Mierzejewski w Petersburgu, za co mu serdecznie dziękuję. 



