— 323 — 



jednej stronie jeszcze prawie zupełnie włosami. Otóż jak Schrenck opisuje, włosy te stają 

 się, od przodu ku tyłowi głowy idąc, coraz dłuższe. Na wargach miały 5 mm długości, koło 

 ucha 30 — 35 mm, a na karku 40, 45 i 60 mm. Schrenck wspomina, że Czerski zna- 

 lazł koło ucha włosy na 72 mm długie. Grubości włosów Schrenck nie podaje, brak ten 

 mogę jednak zastąpić wymiarami, które wykonałem na kawałku skóry, otrzymanej od p. Stolc- 

 mana. Średnica 2 — 3 grubszych włosów, wśród pęczka leżących, waha się od 72 — 104 i\ pod- 

 czas gdy średnica reszty włosów od 40 — 64 \k Zaznaczyć jednak pragnę, iż odrazu uderzyła 

 mnie miękkość tych włosów, albowiem wyobrażałem sobie, że włosy nosorożca włochatego 

 są o wiele twardsze. 



Włosy te posiadają wyraźną kutikulę i komórki kory, które wypełniają całe wnętrze 

 włosa. Barwa jednostajnie żółta, jaką posiadają włosy całe i komórki korowe, pochodzi od 

 jasnych ziarenek barwika, które w tychże komórkach się gromadzą. W żadnym natomiast 

 włosie, chociażby najgrubszym, nie znalazłem mimo wielokrotnych badań rdzenia. Brak 

 rdzenia jak i miękkość włosów są dowodem, że zwierzę tym włosem pokryte było jeszcze 

 młode. Potwierdzają to też wzmianki Czerskiego i Schrenck a, którzy znaleźli, iż prze- 

 groda nosowa nie była jeszcze zupełnie skostniałą. Barwę zasadniczą włosów oznacza 

 Schrenck jako rudo-brunatną. Na rozmaitych częściach głowy barwa staje się jaśniejszą lub 

 ciemniejszą. Najwyraźniejszą barwę rudo-brunatną okazywały włosy na czole i ciemieniu, ku 

 przodowi i bokom głowy włosy przyjmowały stopniowo barwę jaśniejszą, mianowicie żólto- 

 brunatną, ku tyłowi zaś ciemniejszą, mianowicie czarno - brunatną. Schrenck przypuszcza, 

 że i barwa włosów tułowia i odnóży po stronie grzbietnej i zewnętrznej była rudo - brunatna 

 z odcieniem czarnym, na stronie brzusznej zaś i wewnętrznej odnóży raczej żółto - brunatna. 



Oznaczenie barwy przez S c h r e n c k a jest trafne. Na tym kawałku skóry, który mam 

 z tego nosorożca, mają włosy istotnie barwę rudo - brunatną i zbliżają się bardzo do numeru 

 10 próbek barw włosowych E. Fischera; są jednak cokolwiek ciemniejsze z odcieniem zielon- 

 kawym. Najgrubsze włosy każdego pęczka wyróżniają się od reszty barwą ciemniejszą. 



Ze szybu w Staruni wydobyto bryły iłu, w których tkwiły włosy. Jedne bryły zawie- 

 rały tylko czarne włosy, inne tylko jasne, o czem przekonałem się po usunięciu ziemi i na- 

 leżytem oczyszczeniu włosów. Czarne włosy są grubsze i przeważnie równolegle do siebie 

 ułożone. Jaśniejsze są znacznie cieńsze i tworzą drobne pęczki, które są w rozmaitych kie- 

 runkach poplątane. Zachodzi więc pytanie, do jakiego zwierzęcia włosy te należą? W szybie 

 staruńskim znalazły się prócz skóry i prawie całego szkieletu mamuta i głowy, nogi, skóry 

 i kości nosorożca tylko pojedyncze kości innych zwierząt ssących, które poniżej wymienia 

 Dr. Kiernik w odpowiednim rozdziale niniejszego dzieła. Jest rzeczą bardzo nieprawdopodobną, 

 aby włosy należały do któregokolwiek z tych zwierząt, z których zachowały się tylko po- 

 jedyncze kości w całości lub fragmentach; przypuścić raczej należy, że włosy pochodzą 

 z tych zwierząt, z których zachowała się także skóra. Pfizenmayer (58) opisując stan 

 zachowania ciała mamuta z nad Berezówki stwierdził, że włosy tkwiły w skórze tylko tych 

 części ciała, które były pokryte ziemią, jak np. na brzuchu i nogach. Z reszty skóry włosy 

 powypadały i pokrywały ziemię dokoła ciała na kilka metrów w promieniu. 



Podobne stosunki zachodzą także w Staruni. W skórze zachowały się tylko krótkie 

 włosy w miejscach lepiej ochronionych zarówno u mamuta jak i u nosorożca, ale i te włosy 

 tkwią bardzo luźno w skórze, reszta zaś została ze skóry wydarta, prawdopodobnie podczas 



