— 329 — 



postrzępiona i do wnętrza oka wtłoczona. To, co widać na rycinie w miejscu gałki ocznej, 

 jest ścianą górną i dolną twardówki, przylegające we wnętrzu oka prawie zupełnie do siebie, 

 podczas gdy ich przednie odcinki zagięte są w tyle na zewnątrz, a dalej ku przodowi znowu 

 do wewnątrz. Oko jest więc tak zniekształcone, iż nie można wyobrazić sobie ani jego 

 kształtu ani rozmiarów. 



Wszyscy autorowie, począwszy od Campera (13), twierdzą, że oczy nosorożców są 

 na ogół małe. a Camper nadto podaje, że są kuliste jak u słonia. Sómmering, którego 

 praca nie była mi dostępna w oryginale, twierdzi, że oko słonia i nosorożca jest bezwzglę- 

 dnie mniejszem od oka konia. Sądząc po średnicy nerwu wzrokowego i długości szpary ocznej, 

 nosorożec staruński musiał mieć istotnie oczy także w stosunku do swej wielkości bardzo małe. 



Wskutek zgniecenia gałki ocznej zachowały się w fałdach twardówki resztki naczy- 

 niówki, która rozpatrywana pod mikroskopem okazuje charakterystyczny swój wygląd. Wielo- 

 kształtne komórki tej błony rozpoznać można po ułożeniu ciemno-brunatnych ziarenek bar- 

 wika, nadającego też dnu oka właściwą mu barwę. Ma ona odcień żółtawy i jest ciemniejszą 

 od tej, którą podaje Johnson (31) dla oka nosorożca indyjskiego. Barwa oka zależy według 

 Johnsona od barwy komórek naczyniówki. Trzeba więc przypuścić, że kolor dna oka noso- 

 rożca staruńskiego był brunatny. Prawdopodobnie nie było też u niego zarówno jak u noso- 

 rożca indyjskiego naczyń centralnych siatkówki a dołeczek środkowy (fovea centralis) 

 był jak u tegoż biały. 



Uwagi nad rekonstrukcyą nosorożca. 



Nosorożec staruński różni się wprawdzie od okazów syberyjskich swymi ogromnymi 

 rozmiarami i prawie zupełnie chrzestną przegrodą nosową, mimo to istnieje tyle cech dla 

 wszystkich tych trzech okazów wspólnych, iż trudno przypuścić, aby nosorożec staruński 

 ogólnym swym wyglądem i kształtem zewnętrznym znacznie od nich odbiegał. Chcąc więc 

 odtworzyć jego wygląd zewnętrzny, trzeba z konieczności oprzeć się na okazach syberyjskich, 

 które dotychczas służyły jako wzory w usiłowaniach rekonstrukcyi nosorożca włochatego. 



Okazy syberyjskie nie zachowały się jednak tak kompletnie, aby mogły służyć do od- 

 tworzenia całości we wszystkich szczegółach. Z nosorożca z nad Wilui znaleziono mianowicie 

 tylko głowę bez rogów i uszów, jedną nogę przednią i jedną tylną. Noga przednia i górna 

 część nogi tylnej spaliła się podczas wysuszania ich w piecu tak, że z tego nosorożca po- 

 została tylko głowa i dolny odcinek lewej nogi tylnej. W muzeum Akademii Petersburskiej 

 znalazł się później jeszcze dolny odcinek prawej nogi tylnej, który był nawet lepiej zacho- 

 wany niż taki sam odcinek lewej nogi. Według zdania Brandta (9) odcinek ten pocho- 

 dził również z okazu z nad Wilui, dostał się jednak później do Petersburga, niż głowa 

 i lewa noga. - 



Z nosorożca znalezionego nad Jana odcięto z ciała, zresztą doskonale zachowanego, 

 głowę i jedną nogę. Ciało uniosła wezbrana rzeka, głowę wysłano do Petersburga, noga zaś 

 spaliła się prawdopodobnie podczas pożaru Irkucka. Głowie tej brakowało również rogów, 

 natomiast zachowały się częściowo uszy, mianowicie prawe tylko w swej części podstawowej, 

 lewe zaś prawie w zupełnośei. 



Nosorożec staruński uzupełnia niektóre braki u tamtych istniejące, ponieważ znalazły 



WYKOPALISKA STARUNSKIE 42 



