— 332 — 



z wargami równemi nadał Abel zwierzęciu zrekonstruowanemu. Według moich badań wargi 

 nosorożca staruńskiego, chociaż są uszkodzone i zniekształcone, najwięcej się zbliżają do warg 

 tegoczesnego gatunku Rh. simus. Należałoby więc przy rekonstrukcyach wzorować się na 

 rysunku głowy Rh. simus, wykonanym przez S cl a ter a (72) i Córy do na (15), z uwzglę- 

 dnieniem fotografii głowy nosorożca z nad Jany, którą podaje Schrenck (68), gdyż wargi 

 na niej są jeszcze najlepiej ze wszystkich zachowane. Nie jest jednak wykluczonem, iż w obrę- 

 bie warg, zwłaszcza górnej, mogą zachodzić pewne zmiany, zależne od ukształtowania się 

 kości na przednim końcu czaszki. Już Brandt zwraca uwagę na tę okoliczność, że czaszka 

 u rozmaitych okazów kopalnych w tem miejscu jest rozmaicie zbudowana, a to zależnie od 

 tego, jaki udział bierze przegroda nosowa w składzie kości na przednim końcu czaszki. Ko- 

 niec ten może być szerszy lub węższy, a zależnie od tego warga górna będzie również wię- 

 cej lub mniej rozszerzona. 



Pozostaje jeszcze kwestya uwłosienia. Już z opisów Pallasa, Brandta i Schrencka 

 wynika, że okazy w Syberyi znalezione były gęsto (obficie) owłosione. To samo można 

 stwierdzić i u nosorożca staruńskiego. U tegoczesnych nosorożców włosy po większej części 

 zanikły i zachowały się tylko na uszach. Jedynie młode okazy gatunku Rh, sumatrensis 

 [Sclater (72), Garrod (24), de Meijere (39)] i Rh. sondaicns (de Meijere) posia- 

 dają jeszcze uwłosienie, a młode Rh. sumatrensis nawet bardzo gęste i tak samo w pęcz- 

 kach ułożone jak u kopalnych. Z tego wynika, że uwłosienie u kopalnych nosorożców było 

 ogólnie rozpowszechnione, a zmiany, które zaszły w uwłosieniu, należy odnieść do warunków, 

 w których te zwierzęta żyły. 



Uwzględniając istnienie zagłębień włosowych w skórze nosorożca staruńskiego, które 

 są bardzo liczne (do 60 na 1 centymetr kwadratowy), tudzież ilość tkwiących w nich wło- 

 sów, dochodzącą do 32, przyznać trzeba, że to uwłosienie musiało być gęste. Potwierdzają 

 to też słowa Schrencka, który omawiając uwłosienie głowy nosorożca z nad Jany, wy- 

 raża się w następujący sposób: »Bei solc h er Behaarung des Kopfes von Rh. 

 Merckii ist es unzweifelhaft, dass auch sein ubriger Kórper mit einem 

 dichten, auf dem Rumpfe und im oberen Teile derExtremitatenvielleicht 

 noch langhaarigen Pelze bekleidet war«. Wobec tego niezrozumiałą wydaje się 

 uwaga Pohliga (59), który naocznie badał tę głowę w Petersburgu, że nosorożce kopalne 

 miały uwłosienie podobne jak u . koni. 



Dalsze dowody na istnienie gęstego uwłosienia dają rysunki nosorożca, wykonane przez 

 człowieka, żyjącego współcześnie z nosorożcem. Na pierwszym z nich (tab. LXIV, ryc. 32), 

 chociaż nieudolnym rysunku, włosy są zaznaczone tylko na podbródku zwierzęcia, na dru- 

 gim, wykonanym z większym artyzmem (tab. LXIV, ryc. 33), włosy są uwydatnione na ca- 

 łem ciele długiemi kreskami, a prócz tego silnem cieniowaniem jeszcze na karku poza uszami, 

 na podbródku i szyi, na tylnych nogach i na ogonie. Nawiasem mówiąc, w obu rysunkach 

 widoczny jest wyraźny garb karkowy. 



Włosy były w ogóle cienkie i miękkie, mimo że w pęczkach istniały także pojedyncze 

 włosy grubsze. Zarówno Brandt jak i Schrenck wyraźnie zaznaczają, że i te grubsze 

 włosy nie są wcale szczecinowate. Od cienkich i miękkich włosów nosorożca ze Staruni 

 i nosorożca z nad Jany, które także badałem, różnią się znacznie włosy młodego Rh. suma- 

 trensis, których próbkę otrzymałem dzięki uprzejmości prof. M. Webera z Amsterdamu. 



