— 334 — 



ochronione niż inne, skóra zachowała swą chropowatość, którą, jak to już zauważał Mo- 

 bius (43) na skórze mamuta, znalezionego w roku 1799 nad ujściem Leny, wytwarzają 

 drobne wyniosłości, leżące między zagłębieniami dla włosów. Same zagłębienia są bez jakiego- 

 kolwiek porządku w skórze umieszczone, nie ma też według zdania de Meijere'a (39), 

 które mogę potwierdzić, u mamuta żadnego stałego ugrupowania włosów. Tern właśnie różni 

 się skóra mamuta bardzo zasadniczo od skóry nosorożca. Móbius (43), który szczegółowo 

 badał włosy mamuta i słonia, rozróżnia wśród nich puszek i włos właściwy. Średnica włosów 

 puszka, w których niema rdzenia, wynosi według niego 64 — 80 i* włosów właściwych zaś 

 280 — 480 \K Włosy właściwe, o ile są cienkie, posiadają tylko jeden rdzeń, grube zaś po kilka 

 rdzeni. Zalenski (65, 66), który badał włosy mamuta z nad Berezowki, potwierdza w ogól- 

 nych zarysach badania Móbius a. Znajduje on, że średnica włosów puszka jest taką samą, 

 jak Móbius podaje, a średnica włosów właściwych jest nieco mniejszą, mianowicie wynosi 

 280 — 400 \k Nadto znalazł on jeszcze bardzo grube i długie włosy, głównie na ogonie. Włosy 

 te są tak jak w ogonie u słoni spłaszczone, a największa ich średnica dochodzi do 1 mm 

 długości. 



W skórze mamuta ze Staruni nie znalazłem wcale takich grubych włosów, lecz tylko 

 włosy, należące do puszka i włosów właściwych. I te włosy różnią się jednak co cło grubości 

 dość znacznie od średniej, podanej przez wyżej wymienionych autorów. Są one mianowicie 

 przeważnie cieńsze. Średnica włosów najcieńszych, które zaliczam do włosów puszka, waha 

 się między 40 i 80 i* a średnica włosów grubszych, które uważam za włosy właściwe, po- 

 nieważ grubszych od nich wcale nie było, wynosi 104 — 152 w Przyczyna tego może być 

 dwojaka: albo włosy na głowie mamuta mają średnicę przeciętnie mniejszą, albo włosy naj- 

 grubsze i najdłuższe wypadły, trudno bowiem przypuścić, aby mamut staruński różnił się od 

 tamtych cienkością włosów. Nie był on też zwierzęciem bardzo młodem. Włosy, tkwiące 

 w skórze mamuta staruńskiego, zgadzają się w swej barwie, jak to zresztą później omówimy, 

 najzupełniej z włosami okazów syberyjskich. 



Prócz tych włosów zbadałem jeszcze włosy luźno znalezione w ziemi, wydobytej ze 

 szybu. Włosy te były pozlepiane ziemią, która tworzyła małą bryłkę. Po usunięciu ziemi, 

 oczyszczeniu i wysuszeniu włosów okazało się, że większość ich jest równolegle do siebie 

 ułożona, a tylko na końcach są one wygięte i ze sobą poplątane; tworzą one spory pęczek, 

 w którym niektóre włosy dochodzą do 50 mm długości. Włosy te są niezmiernie kruche 

 i łamliwe. 



Wszystkie włosy rozpatrywane gołem okiem wydają się czarne, a raczej matowo-czarne 

 bez połysku; prześwietlone zaś i oglądane pod mikroskopem mają odcień brunatno - czarny, 

 włosy zaś cieńsze, tudzież końce grubszych włosów odcień brunatny. Grubość włosów waha 

 się w dość znacznych granicacti. Średnica najcieńszych wynosi 32 — 88 {■>■. grubych zaś 

 96 — 136 !•<•. Na przekroju są one zupełnie koliste. 



Na włosach całkowitych trudno dopatrzyć się ich budowy z powodu ciemnego zabar- 

 wienia. Dopiero na włosach w odpowiedni sposób przyrządzonych (rozskubanych albo od- 

 barwionych) widać, że warstwę -zewnętrzną tworzą cienkie, bezbarwne i łuskowate komórki 

 skóreczki (cuticula). Poci niemi leżące komórki korowe zawierają liczne drobne ziarenka 

 ciemno-brunatnego barwika, których ułożenie uwydatnia nam kształt właściwy komórek. Są 

 one wrzecionowate. Komórki korowe, leżące na- obwodzie włosa, zawierają znacznie mniej 



