— 335 — 



ziarenek barwikowych niż dośrodkowe. To też na przekrojach poprzecznych ma się wrażenie, 

 że barwik rozchodzi się promienisto od środka ku obwodowi. Rdzenia w zwykłych warunkach 

 nie widać, ponieważ warstwy ciemnych komórek korowych zupełnie go zakrywają. Staje się 

 on dopiero widoczny na przekrojach poprzecznych lub podłużnych lub po zastosowaniu ługu 

 potasowego albo też wody utlenionej. W nasadzie grubszych włosów rdzeń jest widoczny. Ma 

 on kształt cieniutkiego pasma ciągłego albo też poprzerywanego, przebiegającego przez środek 

 włosa. Małe rozmiary jego ocenić można dopiero przez porównanie z warstwą korową. Jeśli 

 włos ma 120 v- grubości, to na sam rdzeń przypada 8 n, czyli że rdzeń ma 1 / 1B grubości 

 warstwy korowej. 



Włosy luźno znalezione nie różnią się grubością od włosów tkwiących jeszcze w skó- 

 rze, bo gdy te ostatnie miały średnicę, wahającą się między 40 i 80, względnie 104 i 152 n, 

 to średnica pierwszych wynosi 32 — 88, względnie 96 — 136 \>-. Jedne jak i drugie włosy są 

 na przekrojach koliste i mają jednakową budowę, mianowicie rdzeń, we włosach grubszych 

 tylko istniejący, stanowi 1 / 15 grubości włosa, a komórki skóreczki i kory mają ten sam kształt 

 i wygląd. Komórki korowe zawierają również ziarenka ciemno-brunatnego barwika, który 

 W obwodowych komórkach jest rzadziej, w dośrodkowych zaś gęściej ułożony. Ponieważ tak 

 wygląd jak i barwa całkowitych włosów ze skóry wyjętych są zupełnie takie same jak wło- 

 sów luźno znalezionych, nie ulega wątpliwości, że włosy czarne, luźno znalezione, należą do 

 mamuta, tak jak znowu włosy jasne, luźno znalezione, należały do nosorożca. 



Według Pfizenmayera (58), który na miejscu badał mamuta z nad Berezowki, 

 włosy właściwe jego dochodziły na szyi i tułowiu do 50 cm długości, podczas gdy włosy 

 puszka były tylko na 4 — 5 cm długie. Tej długości włosów właściwych nie znaleziono wpraw- 

 dzie w Staruni, bo włosy luźno znalezione dochodziły tylko do 5 cm długości, a włosy w skó- 

 rze tkwiące najwyżej do kilkunastu milimetrów, ale głębokie osadzenie włosów w skórze, jak 

 to widać na przekrojach (tab. XLIII, ryc. 26), dochodzące do 5 mm, przemawia za tern, że 

 musiały być bardzo długie. Są to zarazem włosy najgrubsze, podczas gdy cienkie włosy są 

 osadzone powierzchownie. Przy tem zauważać można jeszcze jeden szczegół, przez żadnego 

 z autorów nie zaznaczony, że korzenie wszystkich włosów są w skórze haczykowato zagięte 

 w ten sposób, iż korzeń podwija się popod łodygę, nie wychylając się z płaszczyzny, ozna- 

 czającej kierunek przebiegu każdego włosa. Tego rodzaju zakrzywienia korzeni znane są tylko 

 u zwierząt, posiadających włos kędzierzawy i u człowieka na głowie, a u mamuta staruń- 

 skiego nie mogły być wywołane sztucznie, np. w skutek zgniecenia skóry, ponieważ znajdują 

 się zarówno we włosach cienkich, które są osadzone bezpośrednio pod powierzchnią skóry, 

 jak też we włosach grubych, tkwiących w głębszych warstwach skóry. Zaznaczając w tem 

 miejscu ten szczegół ciekawy, pozostawiam bliższe zbadanie jego na później. 



Co się tyczy w końcu barwy włosów, to zachodzi pytanie, czy barwa matowo-czarna 

 w świetle odbitem, względnie brunatno-czarna w włosie prześwietlonym, jest barwą swoistą 

 i naturalną włosów mamuta? 



Brandt (lOa), który zajmował się także włosami mamuta, przypisuje im barwę raczej 

 czarną niż rudo-brunatną, brunatną lub żółtą, którą posiadają włosy w rozmaitych kawałkach 

 skóry mamutów, przechowywane w muzeach. Wszystkie barwy jaśniejsze tych włosów są we- 

 dług jego zdania, które podziela także Mobius (43), wynikiem płowienia. Mobius stwier- 

 dził zarazem, że wszystkie włosy żółtawe były uszkodzone, mianowicie były pozbawione 



