— 349 — 



nego w staruńskim szybie materyału, gdyż po dwu dniach musiały być przerwane z powo- 

 dów zupełnie niezależnych od prowadzącego poszukiwania. Tem właśnie tłumaczy się ta 

 szczupła ilość szczątków, jaką dodatkowo znaleziono. 



Z dawniejszych materyałów, a więc pochodzących z czasów pierwszego poszukiwania, 

 olrzymałem obecnie 3 fragmenty kostne, których oznaczenie przedstawiało nader wielkie tru- 

 dności. Znajdują się one bowiem w takim stanie zachowania, który postawieniu dyagnozy 

 nastręcza wielkie trudności. Są to tylko ułamki kości i to zwierzęcia młodego, wskutek czego 

 brak im owych najbardziej znamiennych części, jakiemi są nasadki kostne czyli epifyzy. 



Jedna z tych kości jest ułamkiem wyrostka ościstego (processus spinosus) 7 kręgu 

 szyjnego (tab. LXVII, ryc. 4), zwierzęcia należącego do grupy wołów (Bomclae). Dyagnoza 

 ta jest nieco skomplikowana, bo przedewszystkiem należy zauważyć, że w takim wypadku, 

 z jakim tu mamy do czynienia, t. j. z ułamkiem wyrostka ościstego, odpada w wielu razach 

 możność oryentowania się już samą wielkością, która niejednokrotnie pomaga niezmiernie 

 wprawdzie do mniej ścisłego, ale w każdym razie przybliżonego określenia, z jakiego zwierzę- 

 cia ze względu na wielkość ten wyrostek może pochodzić. Dalej nie można uważać kształtu 

 wyrostka ościstego za stały w najostateczniejszych jego cechach, a wreszcie oryentacya w pra- 

 widłowem tegoż ustawieniu, dozwalająca, o ile znanym jest gatunek, do którego należy, na 

 oznaczenie jego położenia w całym szeregu, jest także nader chwiejną i niepewną wtedy, gdy 

 mamy do czynienia tylko z fragmentem. 



Dlaczego jednak mimo to wszystko określiłem ułamek ten za przynależny do grupy 

 wotów i dlaczego, co zresztą już z pierwszego wynika, uważam go za wyrostek ościsty osta- 

 tniego kręgu szyjnego? Otóż przedewszystkiem stwierdziłem, że to jest bezwzględnie wyrostek 

 ościsty i to wyrostek tak silnie wykształcony, jakiego nie spotykamy na żadnym z kręgów 

 szyjnych u żadnych innych ssaków, prócz ostatniego kręgu szyjnego u przeżuwaczy, ale do- 

 piero na kręgach grzbietowych, lędźwiowych, a także do pewnego stopnia i na krzyżowych. 

 Zapatrujmy się więc na razie na tę sprawę tak, jakby tylko te trzy ostatnio wspomniane oko- 

 lice wchodziły w rachubę. Kręgi krzyżowe i lędźwiowe pominiemy jednak także, gdyż kształt 

 ich wyrostków ościstych jest zgoła odmienny; są to bowiem wyrostki w stosunku do swej wy- 

 sokości szerokie i na końcu pod chrząstką w poprzek rozszerzone, podczas gdy wyrostek 

 ościsty, z którym mamy cło czynienia, zwęża się stale ku końcowi a jego górna powierzchnia 

 nie jest poziomą, lecz kabłąkowato skośnie ściętą. Może więc pochodzi ten wyrostek z części 

 grzbietowej kręgosłupa, w której mamy większą ilość kręgów i większą rozmaitość w kształcie, 

 wielkości i położeniu wyrostków ościstych? Zanim jednak o tem pomówimy, zastanówmy się 

 przedewszystkiem nad wielkością zwierzęcia, do któregoby ów wyrostek mógł należeć. 



W dotychczasowym materyale ze Staruni znalazły się następujące zwierzęta ssące: ma- 

 mut, nosorożec, jeleń olbrzymi, żebro zwierzęcia wielkości Cermis capreolus, wreszcie 

 koń, o czem nieco później się dowiemy. Przedewszystkiem więc te zwierzęta należy uwzględnić. 



Co się tyczy mamuta; to już z góry trzeba go wykluczyć, albowiem rozmiary wy- 

 rostków ościstych i kształt ich u niego są zupełnie niezgodne z okazem omawianym. Noso- 

 rożec, jeleń olbrzymi i koń byłyby właśnie temi zwierzętami, któreby mniej więcej odpowia- 

 dały wielkością ssakowi, z którego ów wyrostek ościsty pochodzi. Naturalnie, że prócz nich 

 należy uwzględnić także i te formy, które choć dotąd w Staruni nie wykryte, wielkością 

 swoją odpowiadałyby tamtym, jak np. Bos taurus L., a nawet Bos primigenius Boj., ewen- 



