— 853 — 



że utrzymał się on aż po dziś dzień na naszych ziemiach w puszczy Białowieskiej i że da- 

 wniej lasy i puszcze polskie obfitowały w tę zwierzynę. Dodam tu mniej znany fakt, że pod- 

 czas obecnej restauracyi zamku królewskiego na Wawelu, wydobyto wielką ilość kości, sta- 

 nowiących część t. zw. odpadków kuchennych, wśród których znalazłem także jeden róg żubra. 

 Czy pochodzi on z puszczy Niepołomskiej, czy z puszcz litewskich, trudno dociec. 



Mamy zatem tu kilka możliwości, których rozstrzygnięcie staje się wprost wykluczone, 

 zarówno z braku obfitszego materyału, jak i trudnego stwierdzenia wieku warstw staruńskich. 

 Dlatego najpraktyczniejszą rzeczą będzie wybrać drogę pośrednią i stwierdziwszy raz jeszcze, 

 iż opisany wyrostek ościsty pochodzi z 7 kręgu szyjnego zwierzęcia z rodziny Boiridae a ro- 

 dzaju Bos, gatunek i>taurus« opatrzyć tymczasem znakiem zapytania. 



Z pierwszych poszukiwań pozostałyby jeszcze do opisania dwa ułamki kostne, które 

 są tak niekorzystnie zachowane, iż bliższe ich określenie jest nader trudnem, a przytem wąt- 

 pliwe. Jeden z nich to prawdopodobnie kość gnykowa, gdyż przynajmniej kształtem swoim 

 najbardziej jeszcze do tej właśnie kości się zbliża, ale czy to jest istotnie ułamek kości gny- 

 kowej i do jakiego zwierzęcia przynależy, tego nie można stanowczo orzec. Drugi zaś ułamek, 

 który przedstawia górną, proksymalną część kości łydkowej, pochodzi z okazu młodego, jak 

 tego dowodzi brak nasadki przy zachowaniu całkowitem powierzchni dyafyzy. stykający się 

 z epifyzą. Pomimo młodości okaz. do którego ona należała, musiał posiadać znaczną wiel- 

 kość, jak tego dowodzi grubość diafyzy tej kości. Fragmentaryczny stan zachowania i brak 

 nasadki górnej nie pozwala niestety, podobnie jak i kość pierwsza, na ścisłe, systematyczne 

 określenie. 



Obecnie przechodzę do opisu tych trzech ułamków, które wydobyto w r. 1911 w obe- 

 cności p. Dr. Rogali. Cały ten materyał składa się tylko z trzech fragmentów, a mianowicie 

 z trzona kości potylicznej (corpus ossis occipitalis) konia i 2 kawałków żeber. 



Trzon ten wyobraża ryc. 5 na tab. LXVII (widziany z dołu); ułamków żeber, które 

 są nader niefortunnie zachowane, nie uważałem za stosowne i potrzebne fotografować. Co 

 się tych ostatnich tyczy, to wspomnę o nich tylko tyle, że ułamek szerszy pochodzi naj- 

 prawdopodobniej z konia, węższy zaś ze zwierzęcia z rodziny Ceruidae, być nawet może, 

 iż z jelenia olbrzymiego. Zarówno jecluak jeden jak drugi, jako przedstawiające nader małe 

 wycinki całego żebra, nie nadają się zupełnie do porównawczych studyów. 



Pierwszy natomiast ułamek, t. j. trzon kości potylicznej, zachował się tak szczęśliwie, 

 iż oznaczenie jego przynależności było zupełnie możliwem. Jest to, jak widzimy z ryciny, cały, 

 kompletny trzon kości potylicznej, od najdalej w tył sięgającej części, t. j. od dolnego ogro- 

 dzenia albo brzegu otworu wielkiego (foramen magnum), aż po miejsce zrostu z trzo- 

 nem kości klinowej (os basisphenoiclale) . Ta właśnie przednia powierzchnia kości, 

 która zrasta się z tylną powierzchnią trzonu kości klinowej i posiada przełom chropawy 

 i nierówny, dowodzi, iż fragment ten nie został bynajmniej odłamanym, lecz, że po zmacero- 

 waniu się czaszki, a tern samem w tern niezrośniętem jeszcze miejscu odpadł od trzonu kości 

 klinowej. Znaczy to, iż kość ta należała do osobnika młodego, rzecz dość ważna z tego 

 względu, iż kość ta przerasta rozmiarami trzony potylicy czaszek tegoczesnych koni tych, 

 które mi służyły do porównania, a które pochodziły z osobników starszych i bynajmniej nie 

 małej rasy. 



WYKOPALISKA STARUŃSKIE Ąń^ 



