359 — 



I. Części miękkie. 



Szczątki powyżej wymienionego ptaka znajdowały się początkowo, po wydobyciu ich 

 z ilu ropnego w takim stanie, że zrazu trudno było wogóle rozpoznać, z jakiego zwierzęcia 

 resztkami ma się do czynienia. Brakowało bowiem głowy, szyi, tylnych kończyn, a naturalnie 

 i upierzenia. Tylko z jednej strony widoczną była lekko wystająca krawędź, przypominająca 

 swoim zewnętrznym wyglądem grzbiet grzebienia mostkowego (crista sterni s. carinaj 

 ptaka, tudzież w miejscu, gdzie się rozpoczynała, istniało trójkątne wgłębienie, ukształtowaniem 

 podobne do zagłębienia (angulus interclavicularis), występującego w górnej części piersi 

 ptaka, a utworzonego przez zbiegające się ramiona widełek obojczyka. Na prawo od tego 

 wgłębienia wystawał jakiś krótki wyrostek, który, jak się później okazało, był górną połową 

 kości ramieniowej prawej (humerus), mocno uszkodzonej. Lewe skrzydło (jak się później po- 

 kazało w części ramieniowej i przedramieniowej dobrze zachowane), zgięte było w stawie 

 łokciowym tak, że część ręki po napięstek (ręka in sensu stricto nie zachowana) przylegała 

 do. części ramieniowej, a wraz z nią do tułowia tak ściśle, iż trudno je było w pierwszej chwili 

 rozpoznać. Prócz tego cały ten splot resztek przepojony był nawskroś ropą, a w niektórych 

 miejscach oblepiony ziemią, piaskiem i resztkami roślinnemi, nie dającemi się bliżej oznaczyć. 

 Całość sprawiała na pierwszy rzut oka wrażenie ciemno brunatnej bryły ziemi, bardzo kru- 

 chej i mocno woniejącej, na której zaledwie można było zauważyć, jak wyżej wspominałem, 

 coś w rodzaju wypukłej piersi małego ptaszka. Cała ta nieforemna bryła była nadto w nie- 

 których miejscach widocznie mocno uszkodzona. Stwierdziły to późniejsze badania, wskazu- 

 jące w wielu miejscach tych resztek znaczne zmiany, wywołane prawdopodobnie ciśnieniem 

 warstw ziemi, a poniekąd i nieostrożnością robotników przy nieoględnem wydobywaniu tych 

 szczątków z ziemi. Zdradzają to połamane kończyny ptaka i uszkodzenia całej części grzbie- 

 towej, zwłaszcza miednicy. 



Całą tę bryłę umieściłem w słoiku z benzyną, która prawie że momentalnie zabar- 

 wiła się na ciemno-smolisto. Wosk ziemny i rozmaite tłuszcze rozpuszczały się nadzwyczaj 

 łatwo w benzynie, resztki zaś ziemi, mułu i wspomniane poprzednio drobne szczątki roślinne 

 osiadały obficie na dnie słoja. Po parudniowem trzymaniu w kilkakrotnie zmienianej benzynie 

 przeprowadziłem następnie badany przedmiot przez ksylol, chloroform i alkohole do wody 

 destylowanej. W każdym z tych płynów pozostawały szczątki ptaka przez 1 lub 2 dni. Po 

 starannem wreszcie oczyszczeniu szczątków od przylegających do nich ciał obcych za pomocą 

 miękkiego pędzelka oraz kilkakrotnego przepłukania w wodzie destylowanej, można było 

 przystąpić do ich sfotografowania a następnie do dokładnego rozpatrzenia. Ryc. 1 (tab. LXV) 

 jest fotografią szczątków tego ptaka w wielkości naturalnej, ryc. 2 (tab. LXV) oddaje kształt 

 kadłuba w powiększeniu 1 : 1"5. 



Z obu tych fotografii widać, że szczątki te należą do ptaszka o dość krępej i mocnej 

 budowie, wielkości dużego skowronka lub szpaka. Bardzo wyraźnie wystąpiły teraz po oczysz- 

 czeniu: grzebień mostka ( carinaj, wgłębienie, odpowiadające kątowi pomiędzy ramionami wi- 

 dełek, skrzydło lewe zachowane całkiem dobrze po napięstek, oraz brzuch po odbyt. Widać 

 także na tej fotografii pierwszej, że cały kręgosłup, wraz z resztkami miednicy, oddzielony 

 jest od kadłuba i z resztą ciała pozostaje w związku za pośrednictwem ważkiego tylko pasma 

 mięśni. Kręgosłup pokryty jest mięśniami, z pośród których dają się wyróżnić mięśnie grzbie- 



