— 361 — 



śnią. Oprócz mięśni w skrzydle lewem udało się znaleźć i odpreparować nerw ramieniowy 

 fnervus brachialis). Wskutek uszkodzenia kręgosłupa część grzbietowa kadłuba jest daleko 

 gorzej zachowana, aniżeli brzuszna; z mięśni grzbietowych i lędźwiowych pozostały tylko 

 strzępy. Ponieważ grzbiet ptaka jest wogóle bardzo słabo umięśniony, to łatwo mógł uledz 

 takiemu zniszczeniu. Ze ściany brzusznej utrzymały się właściwie tylko powiezie (fascia), 

 oraz ślady niektórych mięśni brzusznych, prawdopodobnie mięśnia brzusznego skośnego ze- 

 wnętrznego (musculus obliąuus abdominis externus) i poniekąd skośnego wewnętrznego 

 (m. obliąuus abdominis internus). O ile lewa kończyna przednia — skrzydło jest dosko- 

 nale zachowane, o tyle cały bok lewy jest zniszczony, prawy zaś jest stosunkowo dobrze 

 zachowany nawet w swej dolnej (brzusznej) części, na której nawet wyraźnie widoczne są 

 przeświecające przez skórę żebra. 



Skóra na całej powierzchni piersi, brzucha i skrzydła prawego, oraz jego błonie 

 lotnej (petago) jest dość twarda, krucha, chropowata, w niektórych miejscach mocno zmarsz- 

 czona lub brodawko wata; pokrywająca lewe skrzydło i błonę lotną jest gładka, nawet dość 

 elastyczna i usiana drobnemi wystającemi resztkami nasad piór lub puchu. Obecności komórek 

 nabłonkowych nie udało mi się stwierdzić nawet pod silnem powiększeniem mikroskopowem. 

 Skóra właściwa (corium) jest zachowana zaledwie na kilku preparatach. Po zabarwieniu 

 przedstawia się jako nieco ciemniejsza warstwa, dość jednolitej budowy, z bardzo niewyraźną 

 ziarnistością, leżącą ponad wyraźną warstwą mięśni. Komórek nie widzimy tu wcale. Za- 

 lenski ') twierdzi, że w skórze mamuta znalezionego w zmarzłej ziemi na Syberyi nie udało 

 się mu także zauważyć komórek nabłonkowych, nawet zupełnie zrogowaciałych. Przypisuje on 

 to temu, że nabłonek został całkiem złuszczony działaniem wody. Przypuszczenie to nie ma 

 jednak miejsca w moim wypadku, ponieważ ptak znajdował się w płynie oleistym, który 

 chronił go od macerującego wpływu wilgoci. Należy raczej zauważyć, że wogóle skóra ma- 

 łych ptaków po dobrym nawet utrwaleniu dla swej cienkości jest bardzo krucha i z tego 

 powodu dość trudno jest zrobić skrawki, na których byłby zachowany wyraźnie całkiem nie- 

 uszkodzony naskórek. 



Na skórze, pokrywającej kość łokciową, zachowane są, jak już wspominałem, nasady 

 i kawałki dutek lotek ramieniowych (remiges) w ilości 8 — 9, które swą nasadą wnika- 

 jąc głęboko w mięśnie skrzydła, sięgają prawie do samej kości łokciowej (tab. LXV, ryc. 1 i 2). 

 Kilka z tych nasad piór wraz z otaczającą skórą pokrajałem po zatopieniu w cełloidynie na 

 serye skrawków, grubości 9 \>., a następnie zabarwiałem błękitem wodnym (Wasserblau), eozyną 

 i innymi barwikami. Najlepszy z pośród tych skrawków uwidocznia ryc. 4 na tab. LXV, także 

 ryc. 2, lit. a na tab. LXV 



Widać tu przedewszystkiem bardzo dobrze zachowaną brodawkę pióra (papilla pen- 

 naej, jeden z najdelikatniejszych utworów w ciele ptaka. Ma ona kształt wydłużonego stożka 

 ku końcowi coraz mocniej zaostrzonego (tab. LXV, ryc. 4, lit. d). Ponad brodawką widzimy 

 tak zwaną »duszę« pióra (tab. LXV, ryc. 4, lit. a), o włóknistej budowie, złożonej z prostych 

 i koncentrycznie ułożonych warstewek zrogowaciałych. Rysunek jej przypomina słoje np. 

 deski z drzewa dębowego. Po bokach, z każdej strony » duszy «, widzimy dwa pasy ciemno 



') Zalenski. Mikroskopiczeskija izsledowanija niekotorych organów mamonta, najdiennago na 

 r. Berezowkie i t. d. St. Petersburg 11309. 



WYKOPALISKA STARuńSKIE Ą.Q 



