— 362 — 



zabarwione, bez wszelkich śladów włókien lub jakiej innej struktury (tab. LXV, ryc. 4, lit. b), 

 sięgające aż do samej podstawy brodawki i tu przechodzące w samą istotę tejże (dobrze to 

 widać na tab. LXV, ryc. 4, koło lit. h); są to brzegi przeciętej rurki rogowej (dutki) pióra. 

 Na zewnątrz poza tą substancyą dutki występują symetrycznie warstwy o budowie włóknistej, 

 w których dużo jest ziarenek (tab. LXV, ryc. 4, lit. c). Po prawej stronie rysunku łączy się 

 ta warstwa z substancyą rogową dutki, a w jednem miejscu na dole przechodzi wraz z nią 

 w tkankę samej brodawki pióra (tab. LXV, ryc. 4, lit. h). Włóknista ta warstwa to prawdo- 

 podobnie nabłonek, który jest tak zmieniony, iż niepodobna wykazać w nim ani komórek, 

 ani jąder. Nabłonek ten, wspomniany wyżej (tab. LXV, ryc. 4, lit. e i h), przechodzi w samą 

 brodawkę, dającą początek tworzącemu się pióru. Poza nabłonkiem na zewnątrz widzimy 

 jeszcze kilka równolegle biegnących pasemek, ciemniej lub jaśniej zabarwionych. Ciemniejsze 

 z tych warstw posiadają wyraźnie włóknistą budowę i są resztkami mięśni podskórnych 

 (ryc. 4, lit. f), na których nie widać wcale prążek. Jaśniejsze zaś warstwy nie mają prawie 

 wcale włókien, lecz zato obfitość ziarenek, które możnaby . uważać za resztki włókien i ko- 

 mórek tkanki łącznej (tab. LXV, ryc. 4, lit. g). 



Najmocniej barwi się warstwa rogowa dulki (tab. LXV, ryc. 4, lit. b), słabiej ta, którą 

 uważam za nabłonek (tab. LXV, ryc. 4, lit. c), jeszcze słabiej mięśnie podskórne (tab. LXV, 

 ryc. 4, lit. f), najsłabiej wreszcie partye, które uważam za tkankę łączną (tab. LXV, ryc. 4. 

 lit. g), leżącą pomiędzy warstewkami włókien mięśniowych. Sama brodawka jest bardzo słabo 

 zabarwiona i posiada bardzo mało ziarenek, sam tylko brzeg jej barwi się mocniej tak, że 

 zarysy brodawki są bardzo wyraźne. W samej brodawce brak śladu jakichkolwiek tworów 

 komórkowych. W podstawie swej brodawka przechodzi z jednej strony w dutkę i nabłonek 

 (tab. LXV, ryc. 4, lit. h), z drugiej zaś w warstwy mięśni i tkanki łącznej, otaczających ją do- 

 koła (tak. LXV, ryc. 4, lit. e). Przejście to jest bardzo łagodne tak, że w miejscu oznaczonem 

 literą h na ryc. 4 widać, jak włókna otaczającej substancyi mięśniowej powoli wnikają w samą 

 brodawkę, zamieniając się w ziarnistość i nakoniec w substancyę środkowej części brodawki, 

 już całkiem jednorodną i barwiącą się bardzo słabo (tab. LXV, ryc. 4, lit. d i e). »Dusza« 

 pióra (ryc. 4, litera a) jest także słabo zabarwiona, ale posiada bardzo wyraźny i dość 

 skomplikowany deseń z kresek prostych, zagiętych lub koncentrycznie biegnących, mocno 

 przypominający, jak już wyżej wspomniałem, rysunki słojów drzewnych w deskach dębowych. 

 Ta budowa » duszy « polega, jak wiadomo, na warstwowem układaniu się poszczególnych 

 komórek już obumarłych na górnej powierzchni brodawki w ciągu wzrostu samego pióra. 

 Warstewki te, wysychając i kurcząc się w różnych kierunkach, tworzą wreszcie na przekro- 

 jach deseń wyżej opisany. Wszystkie te warstwy widoczne są najlepiej na preparatach bar- 

 wionych eozyną; słabiej gencyaną karbolową lub błękitem wodnym z orceiną. 



Na niebarwionych preparatach widoczna jest tylko sama brodawka, oraz jednolita ro- 

 gowa dutka samego pióra, inne zaś warstwy, włóknista i ziarnista, są bardzo niewyraźne. 



Wkońcu muszę tu jeszcze zaznaczyć, że wyżej opisany obraz przekroju przez na- 

 sadę pióra tego kopalnego ptaka tylko w ogólnych zarysach przypomina otrzymany z piór 

 świeżo zabitego ptaka. Tłómaczy się to tern, iż mamy tu do czynienia z materyałem źle 

 (jeżeli tak można powiedzieć) utrwalonym, mocno zniekształconym uciskiem warstw ziemi, 

 a przedewszystkiem dlatego, że, jak mi się zdaje, nie można w tym właśnie wypadku wcale 

 mówić o substancyach plazmatycznych, które uległy zniszczeniu i przemianie chemicznej. 



