— 363 — 



Właściwie istnieje tu tylko pewne podobieństwo w układzie różnych tkanek, przypominające 

 obrazy przekrojów przez pióro dobrze utrwalone. 



Mięśnie piersiowe jakkolwiek zachowały, jak wyżej wspomniano, swój kształt i wygląd 

 pierwotny, są jednak tak kruche, iż dotknięte szczypczykami rozpadają się jak piasczysta 

 ziemia lub miękka glina. Mięśnie skrzydła są o tyle podatniejsze, że czasami udawało mi się 

 je rozskubać na poszczególne włókna. 



Kawałki mięśni piersiowych, zatopione w celloidynie, krajane na skrawki 9 y. grube, 

 a barwione różnemi metodami, przedstawiają się pod średniem powiększeniem mikroskopu 

 jako płytki ciemno zabarwione, w których dają się dość wyraźnie zauważać pęczki, względnie 

 regularnie obok siebie leżących, włókienek mięsnych. Włókna te w całej swej długości nie 

 mają jednakowej grubości, lecz w jednych miejscach są grubsze, w innych zaś cieńsze; 

 niekiedy kilka włókien w pęczku jest grubszych lub przeciwnie cieńszych, niż otaczające. Prze- 

 bieg włókien w danym kawałku mięśnia jest także nie zawsze regularny; czasem leżą po- 

 szczególne włókna równolegle do siebie, czasami zaś przeplatają się lub krzyżują tak, że nie- 

 kiedy mamy wrażenie, iż jakieś włókno leży ponad resztą, to znowu jakby oplątywało drugie 

 obok niego leżące lub wnikało wgłąb i ginęło w warstwach włókien głębiej leżących. Tylko 

 na niektórych preparatach widoczne jest wyraźne prążkowanie poszczególnych włókien; na 

 innych prążkowania wcale nie znać. Są jednakże i takie preparaty, zwłaszcza niebarwione, 

 na których nietylko nie dostrzega się prążkowania włókien, lecz i same włókna są bardzo 

 niewyraźne lub nawet wcale niewidoczne; na takich niebarwionych preparatach widzimy tylko 

 jakąś ziarnistą, prawie jednostajną masę, brunatnawo-żółtawego lub brązowego koloru, mocno 

 przypominającą patologiczne, woskowe przekształcenie się tkanki mięśniowej lub mięśnie pra- 

 wie całkiem już zgniłe, w których nie można zupełnie dostrzedz nawet pod silnem powięk- 

 szeniem jakichkolwiek śladów włókien, komórek czy prążek. Udało mi się jednak z pośród 

 niebarwionych preparatów odszukać taki preparat, na którym widoczne są nie tylko wyraźne 

 włókna mięśniowe, lecz i prążki poprzeczne tych włókien. Preparat ten odfotografowany, przed- 

 stawiony jest na ryc. 5, tab. LXVI. na której nie wszystkie włókna występują jednako wy- 

 raźnie z tego powodu, że są mocno pokręcone i wzajemnie się przeplatają; natomiast prążko- 

 wanie w niektórych częściach poszczególnych włókien jest bardzo wyraźne. Jąder brak zu- 

 pełny. Jak już wyżej zaznaczyłem, o mięśniach piersiowych możnaby powiedzieć, że mają 

 wygląd gnijących lub całkiem już zgniłych. Reis *) opisując resztki tkanek mięśniowych ryb 

 jurajskich, których ciało jest już całkiem skamieniałe, twierdzi, że tkanki te przedstawiają 

 obraz gnijących lub już całkiem temu procesowi uległych mięśni; dają bowiem obraz masy, 

 w której gdzieniegdzie widoczne są włókna o różnym stopniu zachowania, od świeżych do 

 częściowo już zgniłych, a wreszcie całkiem zgniłych, tworzących masę jednolitą bez wszelkich 

 śladów włóknistości. Reis wnioskuje z tego, że proces fossylizacyi (skamienienia) musiał roz- 

 począć się zaraz po śmierci zwierzęcia i postępować bardzo szybko, inaczej nie mogłyby się 

 zachować wszystkie te poszczególne stadya rozkładu mięśni. 



Otóż mięśnie piersiowe ptaka ze Staruni wykazują wszystkie te, przez Reisa opisane, 



*) Reis. Untersuchungen iiber die Petrificirung der Muskulatur. Archiv Jur Mikr. Anatomie. 

 T. XLI, zesz. I, str. 492, 1893. 



