— 364 — 



stopniowania w zachowaniu tkanki mięśniowej; na niektórych mianowicie preparatach z ka- 

 wałków mięśni, pochodzących z warstw głębszych, np. z mięśnia piersiowego głębokiego 

 (musculus pectoralis profundtis s. minor hominisj, przedstawiają się mięśnie pod mikro- 

 skopem jako masa jednolita, w której nie daje się dostrzedz żadnych śladów jakiejkolwiek 

 struktury włóknistej, na innych zaś preparatach z warstw więcej powierzchownych widać 

 jednolitą masę a w niej gdzieniegdzie dość zdeformowane włókienka, jednakże bez wszelkich 

 śladów prążkowania poprzecznego. Natomiast skrawki z warstw, leżących tuż pod samą skórą, 

 mają dość wyraźną włóknistą budowę, a poszczególne włókna zachowały w niektórych wy- 

 padkach bardzo nawet wyraźne prążkowanie, dobrze widoczne także na preparatach wcale 

 niebarwionych (tab. LXVI, ryc. 5). 



Mięśnie skrzydła lewego są daleko lepiej zachowane; na preparatach, barwionych 

 zwłaszcza błękitem wodnym z orceiną i eozyną, widzimy wyraźnie pęczki włókien równo- 

 legle do siebie leżących, jednostajnie grubych na całej swej długości i o bardzo wyraźnych 

 prążkach. Granice pomiędzy substancyą izo- a anizotropową są tu nadzwyczaj wyraźne. Ko- 

 lejno jeden po drugim występują prążki ciemno-szahrowe i prążki niebiesko-różowawe tak, że 

 ma się złudzenie, iż są to preparaty ze świeżo zabitego ptaka, źle tylko utrwalone. Włókna 

 różnią się od podobnych ze świeżo zabitego ptaka tem, że są nadzwyczaj cienkie, może 

 o 8 — 10 razy cieńsze. Wytłómaczyć to można tem, że wszystkie płynne substancye zostały 

 z tych włókien wyciągnięte ropą w przeciągu ogromnie długiego czasu i plazma skurczyła 

 się o jakąś 8 — 10 część pierwotnej swej objętości. Zjawisko zaś, że włókna i prążkowanie 

 lepiej zachowały się w mięśniach skrzydłowych, aniżeli w piersiowych, daje się wytłómaczyć 

 tem, że skóra ptasia jest nadzwyczaj cienka. Warstwa mięśni skrzydłowych, leżąca pomiędzy 

 skórą a kością, jest także w porównaniu do piersiowych bardzo nieznacznej grubości. Cho- 

 ciaż więc nie można uważać ropy lub nafty za dobre płyny konserwujące z tego powodu, że 

 są płynami oleistymi, nie mieszającymi się z płynami wodnistymi, jakimi są płyny zawarte 

 w plazmie, to jednak mogły one prędzej wniknąć i poniekąd utrwalić cienkie mięśnie skrzy- 

 dła, aniżeli grube i soczyste mięśnie piersiowe, których też głębsze warstwy zdążyły już 

 zgnić, zanim ropa do nich dotarła. Z tego można wnioskować, że zwierzęta, których plazma 

 zawiera małą stosunkowo ilość wody, a skóra jest dość cienka, lepiej będą się zachowywały, 

 aniżeli zwierzęta o wielkiej zawartości wody, jak np. płazy i t. p. Jakkolwiek ropa nie może 

 być uważaną za płyn utrwalający, to jednak dlatego, że zawiera wielką ilość olejków aroma- 

 tycznych, zabójczo działających na mikroorganizmy, może być dobrym środkiem dezinfek- 

 cyonującym. a następnie i konserwującym. 



Udowadniają to dobrze zachowane tkanki dyluwialnego ptaka ze Staruni. Aby się prze- 

 konać o konserwującem działaniu nafty, wykonałem następującą próbę. Świeżo zabite zwie- 

 rzęta: mysz białą, wróbla i żabę włożyłem do słoików z naftą. Po upływie sześciu miesięcy 

 z żaby została tylko skóra, części chrzestne, oczy i szkielet; reszta całkowicie wygniła i prze- 

 mieniła się w płyn. Natomiast mysz i wróbel zachowały w zupełności swój zewnętrzny wy- 

 gląd, nieco tylko nabrzmiewając i to tylko w okolicy piersi i brzucha, gdzie jak wiadomo 

 najszybciej odbywa się proces rozkładu. W czasie preparowania wróbla okazało się, że mię- 

 śnie były dobrze zachowane, miały prawie naturalną barwę czerwonawo-brunatną, pod mikro- 

 skopem zaś widoczne były w niektórych miejscach włókna ułożone w pęczki o barwie żółtej, 

 juk w stanie świeżym. Włókna mięśniowe nie były na całej długości jednakowego przekroju 



