— 365 — 



lecz w niektórych miejscach zgrubiałe, w innych znowu zwężone i skrzywione tak, że cza- 

 sami jedno zachodziło na drugie, lub wzajemnie się przeplatały. Niektóre kawałki mięśni nie 

 wykazywały włóknistej budowy, lecz widać było tylko jednostajną, ziarnistą masę, mocno 

 przypominającą obrazy, jakie mamy w niektórych preparatach z mięśni piersiowych ptaka ze 

 Staruni, a będące wyrazem zgniłej tkanki mięśniowej o włókienkach już tylko gdzieniegdzie 

 zachowanych. Prążkowanie włókien było nadzwyczaj niewyraźne, słowem, mięśnie wróbla były 

 ogółem daleko gorzej zachowane pod względem histologicznym, aniżeli mięśnie ptaka kopal- 

 nego. Należy jednak zaznaczyć, że nafta oczyszczona musi być daleko gorszym płynem kon- 

 serwującym, niż ropa lub wosk ziemny, gdyż jest już pozbawiona wielkiej ilości olejków lo- 

 tnych, naprzykład benzyny, zabójczo działających na bakterye. Dodać także muszę, że trzy- 

 małem wróbla w słoiku z naftą na oknie, to jest w temperaturze pokojowej, ptak zaś ko- 

 palny leżał w ropie w temperaturze, w każdym razie w pewnych porach dnia i roku daleko 

 niższej, może nawet stale niższej niż dzisiejsza. 



Żołądek i jelita wróbla są pod względem morfologicznym i topograficznym również 

 dobrze zakonserwowane, lecz źle utrwalone dla badań histologicznych. Tkanka nabłonkowa 

 jest także niedobrze zachowana; pióra wypadają nadzwyczaj łatwo. Sądzę, że w mięśniach 

 ptaka ze Staruni a nadto i w niektórych innych jeszcze tkankach (chrząstce, ścięgnach, 

 nerwach i skórze błony lotnej) zachowała się poniekąd i sama substancya plazmatyczna, 

 mianowicie białko, co poznać z tego, iż włókna, po usunięciu z nich wosku ziemnego i od- 

 moczeniu w wodzie, destylowanej odzyskują poniekąd swoją sprężystość; po włożeniu ich zaś 

 do formaliny tracą ją zupełnie i już więcej jej nie odzyskują. Wskazywałoby to, że we for- 

 malinie resztki substancyi plazmatycznej (białkowatej) ścinają się i stają się potem już całkiem 

 nierozpuszczalnemi. Na istnienie pewnych chociażby śladów plazmy wskazywałoby, mojem zda- 

 niem, także różne zachowanie się substancyi izotropowej i anizotropowej włókien mięśniowych 

 wobec barwików. Nadto normalna barwa, jakoteż połysk chrząstki i ścięgien, dają się tylko 

 tem wytłómaczyć, że i w nich zachowały się częściowo właściwe im organiczne substancye. 



Najlepiej ze wszystkich tkanek ptaka staruńskiego zachowała się tkanka łączna; 

 widać to w ścięgnach, powięziach, chrząstkach i t. d. Podobne spostrzeżenia odnośnie do za- 

 chowania się tkanki łącznej poczynili Brandt i Zalenski na materyale z Syberyi, a Hoyer na 

 staruńskim.' 



Rozcięgna i więzadła oraz powiezie (fasciae) są wprost znakomicie zacho- 

 wane, gdyż posiadają niekiedy nawet jedwabisty swój połysk i szarawą barwę, tudzież spręży- 

 stość. Ścięgna trzymane kilka dni w glicerynie, dają się rozskubywać na poszczególne włókienka. 

 W preparatach barwionych gencyaną karbolową z łatwością na pierwszy rzut oka wyróżnić 

 można pęczki prostych włókienek, równolegle obok siebie leżących i w całej swej długości 

 jednakowo grubych. Po dodaniu kwasu octowego, nawet dość rozcieńczonego, nabrzmiewają 

 zlekka i rozpuszczają się, co może także służyć jako dowód istnienia niezmienionej che- 

 micznie substancyi organicznej. Miejscami widać i włókna sprężyste o przebiegu falistym, przy- 

 pominające skręcone sprężyny; włókna te nie rozpuszczają się w kwasie octowym. Bliżej 

 nie opisuję tych preparatów, ponieważ prócz braku jąder, których odnaleźć mi się nie 

 udało, nie różnią się one prawie niczem od rozskubanych preparatów, sporządzonych ze 

 świeżych ścięgien lub powięzi. Dodać tylko mogę, że orceina włókna klejodajne barwi nie 

 tak intenzywnie, jak w preparatach ze świeżych tkanek. Przy spaleniu wydają ścięgna i po- 



