369 



i w całości zachowana, pętla druga (3, 4, 9) i trzecia (10, 11, 13, 14, 16) są zaś gorzej za- 

 konserwowane, brak im bowiem pewnych części. Mianowicie po stronie lewej, rys. 2, widać, że 

 jelito (11, 13, 16, 3) jest niekompletne i uszkodzone, na rys. 1 zaś, że części jelita, ozna- 

 czone liczbami 18 i 19, nie zupełnie zachowały swój normalny przebieg i położenie, prawdo- 

 podobnie wskutek mechanicznego uszkodzenia. Porównując dokładnie splot jelit ptaka ko- 

 palnego ze splotem jelit grubodzióba współczesnego, przychodzimy do wniosku, że resztki 

 kopalne należą do ptaka z grupy ptaków śpiewających (Oscines v. PasseriformesJ, a na- 

 wet ściślej określając do łuszczaków (Fringilliclae), o dość silnej budowie ciała. Podczas gdy 

 dla makroskopowego rozpatrywania splot jelit jest doskonale zakonserwowany, tak z dru- 

 giej strony dla badań mikroskopowych materyał ten jest prawie zupełnie zniszczony. Na 

 skrawkach z dwunastnicy (poprzecznie krajanych i barwionych gencyaną karb.) widoczna jest 

 bowiem tylko warstwa mięśni okrężnych, oraz gdzieniegdzie szczątki mięśni podłużnych, część 

 zaś łącznotkankowa z gruczołami i nabłonkowa nie za- 

 chowały się nigdzie. 



Doskonały morfologicznie stan zachowania jelit, 

 ulegających stale najszybszemu rozkładowi, może ponie- 

 kąd służyć za dowód, że albo ropa wraz z różnymi 

 w niej zawartymi olejkami, zabójczo działającymi na 

 mikroorganizmy gnilne, dostać się musiała nadzwyczaj 

 szybko do wnętrza ciała ptaka, lub że temperatura po- 

 wietrza albo też samej ropy, w której ptak się znalazł 

 była stosunkowo bardzo nizka, przez co powstrzymany 

 został rozkład części ciała, a ropa, wdzierająca się powoli 

 do wnętrza działała zarazem jako płyn konserwujący. 



Żołądek gruczołowy (proventriculns) jest 

 tylko w górnej części lekko uszkodzony. Skrzywiony 

 nieco w środku, jest rurką pustą, bez śladów resztek 



pokarmu (tab. LXV, ryc. 3, lit. g; rys. 6, liczby 10 11 i 12 — 13; tabela wymiarów 6). 

 Do górnej połowy tego odcinka żołądka przyczepione są resztki jakichś mięśni, nie da- 

 jące się bliżej oznaczyć. Badania mikroskopowe tego materyału, podobnie jak jelit źle utrwa- 

 lonego, wykazują tylko drobne szczątki mięśni wśród jednolitej zresztą masy. 



Żołądek mięśniowy (ventrictrfus) zachował doskonale pierwotny swój kształt 

 i wygląd (tab. LXV, ryc. 3, lit. h; rys. 6; tabela wym. 6) i wypełniony był resztkami pra- 

 wie całkiem niestrawionego pokarmu, co uchroniło go od zniekształcenia. Kształt jego dość 

 prawidłowy, czworokątny, o zaokrąglonych narożach; boczne powierzchnie, to jest strona 

 prawa, przylegająca do splotu jelit i lewa, przylegająca do lewego boku ciała ptaka, są 

 mocno wypukłe. Mięśnie w ścianach żołądka są bardzo zmienione, tarcze aponeurotyczne są 

 natomiast dobrze zachowane i mają nawet właściwy sobie jedwabisto-srebrzysty połysk; bar- 

 dzo wyraźnie widoczna jest wewnętrzna warstwa rogowa, wyścielająca od wewnątrz cały żo- 

 łądek mięśniowy i służąca ptakom roślinożernym do rozcierania twardych nasion. Po stronie 

 prawej widoczne jest ujście dwunastnicy (duoclenum). 



Resztki pokarmu. Ponieważ już na pierwszy rzut oka było widoczne, iż resztki 

 pokarmu, wydobyte z żołądka mięśniowego, złożone są z jakichś nasion roślinnych oraz 



rys. o. 



WYKOPALISKA STAftUNSKIE 



47 



