— 374 — 



Chociaż z mostka ptaka kopalnego (tab. LXVI, ryc. 7) pozostało bardzo niewiele 

 kawałków, mimo to udało mi się zrekonstruować go od góry (rys. 7) i strony lewej (rys. 8). 

 Pomiary podane na tabeli wym. 11, są brane tylko z tych szczątków, które się zachowały, 

 a nie z rekonstrukcyi, dokonanej przeze mnie przez porównanie z mostkiem tegoczesnego 

 grubodzióba. Z tych rysunków (rys. 7 i 8) widać, że wszystkie te części mostka, znamienne 

 właśnie dla poszczególnych rodzin i gatunków są tak zachowane, że mogą posłużyć do okre- 

 ślenia gatunku. 



Najlepiej ze wszystkich części jest zachowany grzebień mostka (crista sterni 

 s. carina), dobrze także przednia część kości z wyrostkiem widełkowatym (rostrum 

 s. processus bifurcatus), tak znamiennym dla łuszczaków. Równie dobrze są zachowane 

 rowki na przednim brzegu (sulci articulares coracoidei), w które są wpuszczone dolne 

 końce kości kruczych. Widoczne są nadto boczne tylne wyrostki (processi laterales 

 posteriores s. trabeculae laterales), oraz środkowa część tylnego końca mostka 

 (metasternum s. trabecula media), analogiczna, lecz prawdopodobnie nie homologiczna, 

 wyrostkowi mieczykowatemu mostka ludzkiego. 



Trzon (corpus) mostka i przednie wyrostki (processi laterales anteriores), do 

 których się przyczepiają żebra, a raczej ściśle mówiąc skostniałe chrząstki żebrowe 

 (ossa sternocostalia), są całkiem zniszczone i musiałem je zrekonstruować według mostka 

 dzisiejszego grubodzióba (rys. 7 i 8). 



Jeżeli porównamy na tabeli 11) wymiary poszczególnych części mostka ptaka kopal- 

 nego (K) z odpowiednimi wymiarami osobników łuszczaka grubodzióba, a mianowicie samca (6), 

 samicy (Q), oraz osobnika (N.). którego płeć nie była oznaczona, przekonamy się, że wszyst- 

 kie te pomiary są do siebie nadzwyczaj zbliżone. Drobne różnice trzeba przypisać waha- 

 niom indywidualnym, jakoteż płci i wiekowi danych osobników. 



Żebra (costae), jak widać na ryc. 7 tab. LXVI, są uszkodzone w górnej swej części, 

 gdyż brak im główek (capitulum) i szyjek (collum). I 'o stronie prawej ciała ptaka (tab. LXVI, 

 ryc. 7) widać, że są zachowane wszystkie żebra w liczbie 8: pierwsze dwa, licząc od głowy, 

 są żebrami szyjnemi, niepołączonemi z mostkiem; na piatem i szóstem żebrze zachowały się 

 resztki wyrostków (processus uncinati). Skostniałe chrząstki żeber (ossa sternocostalia) 

 tej strony są tak dobrze zachowane, że nawet rozpoznać można na ich górnym końcu po- 

 wierzchnie stawowe (facies articidares costales), któremi łączą się z właściwemi żebrami. 

 Na dwu ostatnich żebrach strony prawej widać, jak ich części, t. zw. sternocostalia, zrastają 

 się ze sobą przy końcu, a mianowicie stemocostale ósmego żebra (rzekomego) zrasta się 

 ze stemocostale żebra siódmego (prawdziwego). Żebra strony lewej są daleko mniej kom- 

 pletne; brakuje bowiem pierwszego ż. szyjnego, kilka następnych utrzymało się tylko w po- 

 łowie swej długości, uszkodzone są też sternocostalia. Doskonale zato zachowały się wy- 

 rostki (processus uncinati) piątego i szóstego żebra. 



W kręgosłupie (coltimna vertebralis), jak to łatwo zauważyć i na ryc. 7 

 tab. LXVI, oraz na tabeli wym. 16, nie wszystkie kręgi są jednakowo zachowane. Najbardziej 

 uszkodzone są ostatnie trzy kręgi szyjne (nertebrae cermcales) (tab. LXVI, ryc. 7, licząc 

 od góry pierwsze trzy), na których brak czy to wyrostków stawowych przednich 

 (proc. articulares anteriores), czy też tylnych (proc. artic. posteriores) i t. p. 



Pierwszy kręg szyjno-grzbietowy (vertebra cernico-clorsalis) jest względnie 



