10 



kort geleden militaire bezetting. Op eeue smalle ^ aan den roet van dit plateau gelegen 

 vlakte liggen de schamele huizen van den door Mohammedanen bewoonden kampong 

 Dodinga verspreid; een ondiep riviertje, het geliefkoosd verblijf van krokodillen, kronkelt 

 er door. De kustzoom bestaat uit verdronken, met rhizophoren begroeid land. Dat bij 

 zulke plaatselijke gesteldheid dit oord onmogelijk gezond kan zijn, is licht na te gaan. 

 Het fortje is de sleutel tot het voetpad, dat naar Bobani geleidt over de smalle land- 

 engte , die het noorder schiereiland aan de overige deelen van Halmahera vasthecht. 

 Niettegenstaande den slechten staat van dit pad, waarvan het oosteinde veel op eene 

 drooge rivierbedding gelijkt, legt men den afstand tusschen het ooster- en westerstrand , 

 in een kleine drie kwartier met gemak af en sleepen de inlanders hunne kleinere vaar- 

 tuigen er langs. Dit pad vormt tevens de grensscheiding tusschen het Ternataansche en 

 Tidoreesche grondgebied op Noord-Halmahera. Nog in den avond van denzelfden dag 

 keerden wij naar Oba en den 2<leu October naar Ternate terug, nadat wij eerst Tidore 

 aangedaan en den Sultan aldaar een bezoek gebracht hadden. 



Halmahera, het grootste en schoonste der Moluksche eilanden, komt op de 

 meeste kaarten voor onder den onjuisteu naam van Gilolo of Djilolo. Djailolo (de zuivere 

 spelling) is slechts de naam van een op het noorder schiereiland liggend landschap, 

 onder welks oppergezag weleer een groot gedeelte van het eiland stond. De naam Hal- 

 mahera is aan de Tidoreesche taal ontleend en beteekent voedsel gevende moeder-, omdat 

 het eiland de vooriaadschum- is voor Ternate en Tidore ') Opvallend is de zonder- 

 linge gedaante, eene herhaling op kleinere schaal van die van Celebes en hoogstwaar- 

 schijnlijk ook van Borneo in een lang verleden tijdvak. Want stellen wij ons voor, dat 

 dit laatste eiland — thans een samengedrongen lichaam zonder diepe insnijdingen of boch- 

 ten — een paar duizend voet beneden het oppervlak der zee daalde, zoodat let berg- 

 land alleen boven het water uitstak, dan blijven er vier schiereilanden over, door drie 

 groote diep insnijdende bochten gescheiden, waarvan twee even als bij Celebes en Hal- 

 mahera hunne opening naar het oosten hebben en eene zuidwaarts gericht is. Borneo 

 kan zeer goed deze gedaante gehad hebben, toen de berg Moria in Japara een eiland 

 was en de golven der Java-Zee tegen den voet van het Ardjoeno-Gebergte aanklotsten. 

 Even als de vlakte van Soerabaja in lateren tijd, deels door aanslibbing, deels door 

 vulkanische rijzing ontstaan is , laat zich aannemen , dat de laaglanden van Borneo door 

 dezelfde krachten zijn voortgebracht. Denken wij ons daarentegen Celebes en Halmahera 



') De naamsafleiding van Wil Ier {Het eiland Boeroe, bl. 32) verdient mijns inziens de voorkeur. 

 Volgens dezen nauwkeurigen schrijver beteekent het bijvoegelijk naamwoord mahera, iels, waaruit iets 

 van deselfde soort is voortgekomen, en is nam o eene ken, namo-raahera eene kloekhen. Daar nu hal 

 een voorvoegsel is, zal men Halmahera als naam van een land mijns inziens door moederland moeten 

 vertolken, waarbij men in het oog houde , dat de Radja van Djailolo volgens de Moluksche overlevering 

 als de oudste der vier Moluksche koninsen beschouwd werd. R. A. 



