19 



Het dorp Mansinam op Manaswari vond ik aanmerkelijk vergroot door een tiental 

 huisgezinnen, die vroeger op de vaste kust woonden, maar het met hunne buren, de 

 Arfakkers, te kwaad kregen en in 1863 herwaarts de wijk namen. Daarna is in 1867 

 ook een twaalftal Arfakkers overgekomen , die zich in het binnenste des eilands vestigden. 

 In hunne vroegere woonplaats aan den voet van het Arfak-Gebergte , stonden zij onop- 

 houdelijk bloot aan de aanvallen der roofgierige bewoners van Wandammen; daarom 

 namen zij de vlucht naar Manaswari, en zijn daar nu het gering overschot eener deels 

 vermoorde, deels in slavernij weggevoerde bevolking van ongeveer tachtig zielen. 



Ook de viervoetige dieren — op een verloren uithoek der wereld, zoo als Dorei, 

 waarlijk niet de minst belangrijke bewoners — vond ik in getal en soort aanzienlijk ver- 

 meerderd , want Geissler bezat behalve eene kleine kudde schapen nog een veertigtal koe- 

 beesten, die hier bijzonder goed schijnen te aarden. Eindelijk zijn eenige jaren geleden 

 herten ( Cervus Moluccensis) herwaarts gebracht, die echter niet sterk in aantal zijn toeo-enomen. 



Het raadselachtige, wellicht aan den Phallus -dienst gewijde gebouw de Roem- 

 Seram, waarvan eene besclirij\'ing en afbeelding in het rapport der commissie van 1858 

 voorkomt , was spoorloos verdwenen en door toedoen der zendelingen is er tot heden geen 

 ander gebouwd. Daarentegen stond de gouvernements-paal nog stevig en ongeschonden, 

 getrouw aan het devies van het ijzeren wapenbord , dat aan het boveneinde bevestigd 

 is. 1) Eene zendelingswoning en een steeukolenloods liggen verder op, buiten het dorp 

 Kwawi. 



De merkwaai'digste gebeurtenis, die sedert 1858 plaats had, was ongetwijfeld de 

 groote aard- en zeebeving in den nacht van 21 op 22 Mei 1864, waarbij een aantal 

 huizen (waaronder ook de Roem-Seram) door de hoog oprijzende baren der zee wegge- 

 spoeld werden, doch slechts weinige menschenl evens verloren gingen. Volgens ooggetuigen 

 moeten de eerste schokken allerhevigst geweest zijn; zij volgden met tusschenpoozen eene 

 volle maand lang elkander op, langzamerhand in kracht afnemende. Eene vreeselijke 

 verwoesting had op de kust plaats van de Raimoetoe-Eilanden af tot aan den Hoek van 

 Manseman langs den voet der oosterhelling van het Arfak-Gebergte, daar een van de 

 bergen afstortende watervloed een groot deel van een eeuwen heugend woud tot aan 

 het strand vernielde. Nog lag daar op' verscheiden plaatsen het doode hout woest opeen- 

 gestapeld en staken de zwaardere stammen , die bleven staan , als witte geraamten spook- 

 achtig boven dezen chaos uit. 



') De schoener Circe onder bevel van den luitenant ter zee eerste klasse J. M. J. Brutel de la Ri- 

 vière was in 1850 het eerste oorlogschip, dat in deze eeuw op last van de Nederlandsche regeering de 

 Geelvinkbaai bezocht. Bij die gelegenheid werden tot handhaving der rechten van Nederland op Nieuw- 

 Guinea palen met 's rijks wapen opgericht te Dorei, op het eiland Roon , op Jappen in de Baai van Ansoes 

 en te Korrido op Soëk. Deze expeditie is beschreven door den koramandant in Obreen, Tijdschr. voor 

 Zeewezen, D. XI, en door zijn eersten officier G. F. de Bruyn Kops in Nat. Tijdschr. van N.-lndië, 

 D. I. Het laatste opstel bevat belangrijke ethnografische mededeelingen, terwijl het eerste meer uit- 

 sluitend van zeevaartkundigen aard is; beide zijn van een schetskaaitje verzeld. R. A. 



