ieeft op Ternate, Tidore en Halmahera. Het ligt ter hoogte van 120 voet op een 

 landtong, die tamelijk steil uit zee oprijst, is van klipsteen en lava opgetrokken en 

 bestaat uit een ringmuur, die in zijn omtrek den vorm van den phallus nabootst en 

 uit een wachthuis in het midden. Naast de deur van den naar de bovenverdieping 

 leidenden gang is in den muxor van het wachthuis een wapen gemetseld, dat gevieren- 

 deeld is en waarvan het rechter bovenveld twee rechtop geplaatste visschen , het linker een 

 molenrad , het rechter benedenveld een kasteel , geflankeerd door twee torens , en het linker 

 een keper, verzeld van drie molenraderen , vertoont. ') Het fort is thans onbezet. De 

 inlander beweert , dat op de plek , waar het staat , nimmer eene aardschudding is gevoeld. 



Meermalen reeds had ik op vroegere reizen Ternate vluchtig bezocht en telkens , 

 als ik het eiland met noordelijken koers langs zeilde, trof mij het gezicht op den Ver- 

 branden Hoek [Batoe-angoes] . Daar ik nu tijd en gelegenheid had , mijne nieuwsgierigheid 

 te bevredigen, begaf ik mij den Uden October over zee derwaarts. Na twee uur roeiens 

 bij den hoek gekomen , aanschouwde ik daar een natuurtafereel , dat men zelden te zien 

 krijgt. In 1781, bij de laatste groote uitbarsting in de vorige eeuw, is een door den 

 krater uitgebraakte lava-stroom langs de noorderhelling des bergs gevloeid en heeft zich 

 in zee gestort. Deze afstorting doet zich voor als een rechtstandige wand van 70 el 

 lengte en 6 el hoogte. De zwarte kleur , door het groen van geene enkele plant getemperd , 

 geeft aan dezen muur het aanzien , alsof hij uit gegoten ijzer bestond. Brokken van 

 allerhande grootte, losgescheurd door den geweldigen aandrang der nimmer rustende 

 branding , liggen , woest over elkander geworpen , langs den voet opeengestapeld en verge- 

 makkelijken eenigszins het beklimmen , dat evenwel met voorzichtigheid dient te geschieden. 

 Na verloop van ongeveer negentig jaar vertoont de lava-stroom , die dezen muur vormde , 

 zich nog steeds als een schraal begroeide, langs de berghelling afdalende streep, wier 

 donkere kleur scherp afsteekt bij den lichtgroenen dos, waarin het landschap prijkt. 

 De massa der lava is aan de oppervlakte poreus, als slakken eener mijn, doch van 

 bimien zeer vast, daar zij veldspaat bevat en nauwelijks gekristalizeerd is. Het is eene 

 trachiet-soort , gelijk aan die , welke op sommige der vulkanen van Java gevonden wordt. 



Behalve den vulkaan, die reeds dikwerf beklommen is en het Gezonken Land, 

 had ik thans al het merkwaardige gezien , dat Ternate oplevert. Eene goede beschrijving 

 van den berg vindt men in Reinwardt's Reis naar den Indischen Archipel, zoo mede in 

 het Tijdschrift voor Nederl. Indïé (jaargang 1856, D. I.). Het zoogenaamde Gezonken 



') Blijkens Hoofdstuk XI vindt men ditzelfde wapen met het jaartal 1615 op de poort van het fort 

 Barneveld op Batjan. Het fort Hollandia of Tolukko is het eerst door de Nederlanders gebouwd. (Zie Apol- 

 lonius Schott, Discours aengaende de Mohicques, in Segin en Foortgangh der O. I. Compagnie achter dereis 

 van Verhoeven, bl. 108). In weerwil der welwillende hulp van onzen voornaamsten wapenkundige, den heer 

 Jiietstap, is het mij nog niet gelukt op te sporen, wie onzer oude zeevaarders dit wapen voerde. R A. 



