graf staat de tombe van mijnen voorganger , den natuuronderzoeker Dr. H. A. Bemstein , 

 overleden te Batanta den 19deQ April 1865. 



De voornaamste gebouwen in den kampong Ternate zijn de groote messigit en 

 bet scbilderacbtig gelegen paleis des sultans, waarvan eene fraaie pbotographisebe 

 afbeelding bestaat. 



Het leprozen-gesticht te Castella was het doel van mijn eersten uitstap; ik 

 bezocht het in gezelschap van den heer G. Bosse, eerst aanwezend müitair geneesheer 

 op Ternate. Het etablissement ligt op de zuidwestzijde des .eilands nabij het strand en 

 is te paard in twee uur te bereiken. Een vrij goede weg langs de kust voert er 

 heen over een terrein, dat tot even voorbij het thans verlaten fortje Kajoe-merah vlak 

 is. Nadat men een drietal barrancas (ravijnen of rivierbeddingen , een woord uit den 

 Spaanschen tijd) heeft overgetrokken , rijst de weg en slingert over eene van den vulkaan 

 afloopende rib tot op eene hoogte van omstreeks 300 voet; vervolgens daalt men weder 

 met tamelijk steile helling een paar honderd voet naar een smalle strook lands, die als 

 ware het een dam vormt tusschen de zee en een schilderachtig gelegen meertje, bij den 

 inboorling bekend onder den naam van Laguna (Spaansch voor meer). Een uurtje verder- 

 op ligt het gesticht, dat uit twee gebouwen voor de lijders en een woonhuis voor den 

 opzichter bestaat. De naam is ontleend aan een in de nabijheid gelegen plek, waarop in 

 de zeventiende eeuw een klein Spaansch fort {Castella) stond. Weinige brokken van den 

 ringmuur zijn thans de eenige zichtbare overblijfsels dezer oude versterking. ' Onder de 

 vijftien lijders, die tijdens mijn bezoek behandeld werden, waren er verschillende, die 

 erg door lepra gehavend waren en er allerwalgelijkst uitzagen. Een der lijders had door 

 de ziekte beide handen verloren, doch was niettemin zoo bedi-even in het gebruik 

 zijner annen, dat hij er hout mee klooven, bamboe splijten en roeien kon. Langs den 

 geheelen weg tï'eft men huizen en boschtuinen aan, verscholen in het lommer van 

 verschillende soorten van %Tuchtboomen. 



Mijn tweede uitstap strekte tot bezichtiging eener barranca, ruim een half uur 

 gaans van de stad, die de inboorling Batoe-antero [steen in zijn geheel) noemt. ') Men 

 ziet daar een wellicht eeuwen ouden lava-stroom, thans den bodem eener slechts na zware 

 regens water afvoerende rivierbedding. Deze stroom uit bijzonder vaste , amorphe ti'achiet- 

 lava bestaande, ligt op eene lengte van 130 el bloot en is door de wrijving van het 

 zand en steengruis , dat door de waterstroomen meegevoerd wordt , glad geschuurd. 



Ook het aan den siiltan behoorende fortje Tolukko of Hollandia, ruim di-ie 

 kwartier benoorden de hoofdplaats gelegen, verdient een bezoek, minder om zijne 

 strategische waarde, dan wel ter wille van het schoone vergezicht, dat men vandaar 



') Ook 'dit antero is blijkbaar ontleend aan het Spaansche enfero, geheel. R. A- 



