XVI VOORREDE. 



voorbarig een afkeurend oordeel uittespreken. Vooral ons huiszittenden geografen past 

 groots bescheidenheid bij het stellen der eischen, die wij van de physieke krachtsinspan- 

 ning van reizende natuuronderzoekers meenen te mogen vorderen. Zonder nog te gewagen 

 van de boven besproken ongevallen, die den een treffen, maar den ander ongedeerd 

 laten, ligt het voor de hand, dat jeugdige reizigers in de volle kracht van den manne- 

 lijken leeftijd grooter vermoeienis doorstaan kunnen dan hij , die reeds een halve eeuw 

 doorleefd had, waarvan de grootste helft binnen de keerkringen was doorgebracht. Ook 

 verlieze men vooral niet uit het oog, dat bij alle reizen in te voren door Europeanen 

 niet of schaars bezochte landstreken, de eerste pogingen in den regel een betrekkelijk 

 gering resultaat behalen, maar veel bijdragen tot het welslagen der volgende. De eerste 

 bezoekers van onbekende landen zijn als zoodanig de padvinders en wegbereiders voor 

 hunne opvolgers en van den roem, dien deze inoogsten, komt hun naar billijkheid een 

 zeker deel toe. Zoo was het ook hier. Wallace beperkte zijn onderzoek in de Geelvink- 

 baai tot Dorei en kon met den zoo belangwekkenden volksstam der Arfakkers slechts 

 zeer oppervlakkig kennis maken. Von Rosenberg verbleef drie maanden te Andai te 

 midden van dit nog in den natuurstaat levende volkje, waarvan hij het eerst eene uit- 

 voerige ethnoJogische beschrijving gaf; hij knoopte betrekkingen aan met den binnenland- 

 schen stam der Hattammers en ontwierp het eerst een tocht naar hun bergland , die door 

 een samenloop van ongelukkige omstandigheden alleen door zijne jagers volbracht werd. 

 Geen wonder , dat d' Albertis en Beccari , geholpen door den krachtigen raad en bijstand 

 van den zendeling Woelders, waaraan von Rosenberg volgens zijn uitdrukkelijke getui- 

 genis eveneens zooveel te danken had , een jaar later zoo gelukkig waren , dien bezwaar- 

 lijken tocht in persoon te ondernemen. Ook von Rosenberg zou dit door hem zoo zeer 

 begeerde doel bereikt hebben, indien het hem vergund geweest ware, zijne nasporingen 

 op Nieuw-Guinea voort te zetten. Nadat hij echter, te Ternate teruggekeerd, zijn reis- 

 verhaal bewerkt en aan de Indische regeering aangeboden had , zag hij zich door den 

 staat zijner gezondheid verplicht , zijn ontslag uit 's lands dienst te nemen. Ieder , die hem 

 ontmoette, toen hij weder den bodem van het oud Europa betrad, moest de dringende 

 noodzakelijkheid erkennen , dat hij voorloopig na zoo vele afmattende reizen in de tropische 

 gewesten een welverdiende rust genoot. 



Na von Rosenbergs terugkeer droeg de regeering van Nederlandsch-Indië zorg, 

 dat de onderzoekiugstochten naar Nieuw-Guinea geregeld werden voortgezet. Reeds in 

 1871 werd daartoe eene expeditie uitgerust, waarvan de politieke leiding opgedragen 



