VOORRHDE. 



uitgaf j wees hij er nadrukkelijk op , dat men van het uitgestrekte Nieuw-Guinea slechts 

 enkele^ betrekkelijk zeer kleine deelen eenigermate kende. Met het volste recht dus 

 noemde hij dit eiland „ the greatest terra incognita that still remains for the naturalist 

 „ to explore and the only region , where alltogether new and unimagined forms of life 

 „may perhaps be found. " (Vol. II, p. 428). Met genoegen voegde hij er echter bij, 

 dat er eenige kans tot aanvulling dier leemte bestond , daar de Nederlandsche regeering 

 een broeder natuuronderzoeker von Rosenberg zou uitzenden , om met een goed uitgeruste 

 stoomboot Nieuw-Guinea om te varen, langs de groote rivieren zoover mogelijk het 

 binnenland in te dringen en schatten van natuurvoorwerpen te verzamelen. Wallace 

 mocht van die reis de beste verwachtingen koesteren, want hij had von Rosenberg per- 

 soonlijk leeren kennen, eerst te Dorei, toen deze de expeditie der Etna verzelde, later 

 op Ceram , waar von Rosenberg destijds civiel gezaghebber was. 



Ook voor het Nederlandsche publiek , voorzoover dit in aardrijkskundige onder- 

 zoekingen belang stelt , is von Rosenberg , hopen wij , geen onbekende. Gedurende dertig 

 jaar heeft hij toch de meest verschillende deelen van Neerlandsch-Indië wetenschappelijk 

 onderzocht. De eerste helft van dit lange tijdvak wijdde hij aan het opnemen van vele 

 nagenoeg onbekende gedeelten van Sumatra's "Westkust, welks gouverneur, de onder- 

 zoek lievende generaal van S wieten , in het eenvoudig gewaad van den onderofficier de 

 talenten van deu teekenaar en natuuronderzoeker waardeerde en het terecht in 's lands 

 belang rekende, daarvan gebruik te maken, door hem de gelegenheid te verschaffen, 

 zijne zucht tot reizen te voldoen. Zoo danken wij aan von Rosenberg de eerste beschrijving 

 en afbeelding der merkwaardige Hindoesche bouwvallen aan den Boven-Boeroemoen in de 

 toen voor het eerst onder Nederlandsch gezag gebrachte , later weder ontruimde afdeeling 

 Pertibi. Ook was hij de eerste Europeaan , die de bovenlanden der rivier van Singkel 

 bezocht en beschreef. Vooral belangrijk was zijn onderzoek der eilandenreeks , die Sumatra 

 aan de westzijde omzoomt , waarvan hij achtereenvolgens de Mentawei-Eilanden , Engano , 

 de Banjak- Eilanden en het groote Nias leerde kennen. De kaarten , die hij van de meeste 

 dezer eilanden ontwierp , zijn nog steeds de beste opnamen , die wij van hun binnenland 

 bezitten en waren dan ook de voornaamste bron , waarvan de heer Versteeg zich voor 

 hunne voorstelling in den Algemeenen Atlas van Neerlandsch-Indïé bediende. Hetzelfde 

 geldt grootendeels van de topografische en ethnologische beschrijving, die von Rosenberg 

 van deze eilanden gaf; alleen van de Mentawei-eilanden en van Engano ontvingen wij, 

 dank zij de toenemende bemoeiing van het Nederlandsch bestuur met deze te voren 



