den ter rechterzijde des aanscliouwers als ware het uit zee oprijzenden berg Sebela of 

 Laboea trotsch afsteekt. De hoogste punten zijner breede, tot boven toe zwaar be- 

 groeide kruin schat ik op 4500 voet boven de zee. ' ) De plaats zelf maakt van de 

 reede weinig vertooning ; de nog niet zeer lang geleden gebouwde kerk , het zoogenaamde 

 gouvernements-huis j de woning van den Sultan^ zoomede de daken van verschillende 

 schamele hutten is al, wat men er van ziet. Zij bestaat uit het Christendorp Laboea 

 met 120 en uit den Mohammedaanschen kampong Sebela met 1100 zielen. De tegenwoordige 

 Sultan, aan wien ik een bezoek bracht, is een nog jeugdig man van eenige beschaving 

 met een gunstig voorkomen. 



Het gouvernements-fortje Barneveld kan men van de reede niet zien en het is 

 eeue vergissing van den heer Bleek er, wanneer hij in zijne Meïs door den Moliikschen 

 Archipel het fraaie gezicht op de negorij en het fort vermeldt. Dit laatste ligt toch 

 tien minuten gaans van het strand iu een moerassige vlakte achter Laboea en wordt 

 door welige vruchtboomen aan het oog onttrokken. Het is een gemetselde, twintig voet 

 hooge, met aarde opgevulde vierhoek, op welks bovenvlak de gebouwen staan, die er 

 allerzondelingst op gerangschikt zijn. Als verdedigingswerk heeft het slechts geringe 

 waarde en kan in dit opzicht op ééne lijn gesteld worden met het fortje te Dodiuga , 

 dat in soortgelijken trant omsti'eeks denzelfden tijd opgericht is. Boven de poort zijn 

 een viertal gebeeldhouwde steeneii gemetseld en leest men het jaartal 1615. De grootste 

 dezer steenen vertoont den Nederlandschen leeuw, die een wapenbord vasthoudt, waarop 

 een zeilend schip is voorgesteld. De tweede prijkt met een zeer geschonden, door eene 

 hertogelijke kroon gedekt wapenbord. Op den derden zag ik tot mijne verwondering het- 

 zelfde geslachtswapen , dat ik aan den ingang van het fort Tolakko had gevonden. De 

 vierde steen, eindelijk, draagt een niet meer leesbaar opschrift in de Latijnsche taal. 

 Een vijftiental inlandsche militairen onder bevel van een Europeesch onder-officier maken 

 de bezetting uit van dit miniatuur-fortje , waarvan het emplacement allerongelukkigst 

 gekozen is. 



In dezelfde moerassige vlakte, niet ver verwijderd van de versterking, ontwaart 

 men de ruïne van een paleis der vorige Sultans , dat om zijne ongezonde ligging moest 

 verlaten worden. Van de voor eenige jaren in de vlakte van Mombia van gou vernements - 

 wege opgerichte gebouwen tot ontginning der steenkolenmijnen is thans , evenals van den 

 derwaarts leidenden weg, geen spoor meer te vinden. ^) De hoofdplaats Batjan ziet er 



') Deze berg is in 1861 door Bernstein beklommen, die op de hellingen uitgestrekte notemus- 

 kaatbosschen ontdekte. Hoewel Bernstein niet den hoogsten top bereikte, kwam hij tot eene hoogte van 

 4366 Parij^che voeten. {Tijdschr. Bat. Gen. XIV bl 401.) De door den heer von Rosenberg opgegeven schatting 

 zal dus niet veel van de werkelijkheid verschillen. Zeer ten onrechte geeft Prof. de Hollander nog in de 

 laatste uitgaaf zijner Land- en Volkenkunde van N.-lndië daarvoor slechts eene lioogte van 2000 voet R. A. 



2) Eerst in 1869 is de ontginning van steenkolen op Batjan wegens de geringe opbrengst vooi- 



10 



