103 



Tan Nieuw- Guinea beschouwd worden en het is zeer te betreuren . dat mijn plan , om 

 het merkwaardige landschap in persoon te bezoeken^ door den onwil der jagers niet kon 

 ten uitvoer gebracht worden. 



Thans nog een paar woorden over land en volk. Ten noorden en oosten door de 

 distrikten Andai en Masiema begrensd^ beslaat Hattam eene uitgestrektheid van ver- 

 scheidene dagreizen in het binnenland tot in de nabijheid der Maccluers-Golf. Het 

 landschap is over het algemeen zeer bergachtig en bevat geen enkele rivier van eenig 

 belang. De meeste loopen, zooals de boven vermelde Aroei, in zuidwestelijke richting en 

 storten zich in de Maccluers-Golf uit. Dat het land geheel en al uit bosch bestaat, ver- 

 eischt geene nadere vermelding. In de bergstreken is de luchtgesteldheid koud , vaak guur 

 en bij uitstek vochtig. Ziedaar al wat mij aangaande het land is ter oore gekomen. 



Over de bewoners kan ik weinig meer mededeelen. De Hattammers , van welken stam 

 ik een honderdtal personen zag , verschillen in uiterlijk slechts daarin van de Andaiers , 

 dat hun haar minder dik en lang is, en dat zij over het algemeen een haveloozer en ellen- 

 diger voorkomen hebben. Hunne wapens zijn dezelfde als die hunner buren, doch 

 zij hebben sommige eigenaardige versierselen, zooals het hierboven beschreven kalotje 

 (s e r o e a p) , den voorhoofdband (boerea en oesoe), den schouderband (m b a w a) en 

 de oorhangers (kora). De seroeap wordt door middel van den kam op de Itruin be- 

 vestigd en alleen door mannen gedragen. De boerea, die de mannen gebruiken, bestaat 

 uit een smalle reep boomschors (t a a t) , waaraan drie hoefijzervormig geslepen stukken 

 schelp (het bovengedeelte van een Conus) van een duim of zes middellijn zoodanig 

 zijn bevestigd , dat de middelste (k o e) op het voorhoofd komt te liggen , terwijl de beide 

 andere (joan) de slapen dekken. De boerea der vrouwen is slechts van ééne op het 

 voorhoofd hangende schijf voorzien. Deze band strekt zoowel tot versiersel, als tot bescher- 

 ming van het voorhoofd tegen pijlschoten. De oesoe is een soortgelijke band in den 

 vorm eener langwerpig ovale plaat van boomschors, waarop rijen van kleine witte pitten 

 van den djali (Eleusine coracana) bevestigd zijn. De mbawa is een schouderband, 

 gelijkende op dien der Meforeezen, doch zamengesteld uit twee of drie strengen koord, 

 waartusschen horizontaal liggende djali-pitten bevestigd zijn. Tot oorversiersel (kora) 

 dient eene soortgelijke , iets kleinere schelp , dan die van de b o e r e a. 



In hunne zeden en gewoonten verschillen de Hattammers in vele opzichten met 

 hunne stamgenooten. Zoo zijn zij er op gesteld, hunne huizen met doodskoppen te ver- 

 sieren , en daar zij te laf zijn , een mensch onverhoeds te overvallen , schenden zij de 

 graven hunner buren, om er de koppen der lijken uit te stelen. Hun voedsel, dat 

 eenvoudig op een kolenvuur geroosterd wordt, bestaat uit pisang, pataten en eenige 

 boomvruchten. Met den aanplant van tabak houden zij zich nog meer bezig dan de 



