104 



Andaiers en evenals dezen zijn ook zij groote liefhebbers van rooken uit ruw bewerkte 

 houten pijpen (hoe ga) zouder roer, die met een tabakszakje om den hals gedragen 

 worden. 



De bewoners der hoog in het gebergte , ver van loopend water gelegen dorpen 

 of huizen verzamelen in den morgenstond groote bandels eener mossoort, waarmede de 

 boomen en storuiken dik bezet zijn eu dat de eigenschap heeft, de vochtigheid uit den 

 dampkring in hooge inate op te slorpen. Dit mos wordt vervolgens uitgeperst en het 

 daaruit verkregen vocht tot drinkwater gebruikt. Hoe nadeelig echter dit water bij 

 langdurig gebruik is, blijkt daaruit, dat vele dezer bergbewoners aan kropgezwellen 

 lijden. De spijzen worden met zeewater gekruid, dat voor dit doel, vaak di'ie dagreizen 

 ver, in bamboezen pijpen van het sti-and gehaald wordt. 



De huizen, zoo mogelijk nog ellendiger dan die der Andaiers, staan insgelijks 

 hoog op stutten, doch bevatteu slechts ééne groote, hier en daar van lage schotten 

 voorziene ruimte. Behalve met hunne oostwaarts wonende buren drijven de Hattammera 

 ook handel met de stammen aan de Maccluers-Golf , van wie zij tegen tabak artikelen 

 van Ceramschen oorsprong inruilen. Door hunne geringe ontwikkeling staat dit volk op 

 een der laagste trappen van beschaving , in welk lot buiten twijfel alle bewoners der 

 binnenlanden van jNTieuw-Guinea deelen. 



