125 



Amerikaansche talen bekende H. C. von der Gabelentz. In zijn werk : Die Melanesischen 

 Sprachen nach ihrem grammatischen Bau und Veriuandtschaft unter sich und mit den 

 Malaiisch Polynesischen Sprachen (Leipzig 1860 en 1873) beperkt liij echter zijn onder- 

 zoek tot de door zendelingen meer uitvoerig bearbeide talen der verschillende eilanden, 

 die zich van den Salomons-Archipel tot Nieuw-Caledonië in een grooten cirkelboog over 

 bijna twintig breedtegraden uitstrekken en den oostelijken vleugel van ]\Ielanesië vormen. 

 Nieuw-Guinea met de om dit vaste land gelegen eilanden , dat men als de centrale 

 massa van ^lelanesië moet aanmerken , bleef buiten den Itring zijner beschouwino-en. 

 Evenwel zijn woordenlijsten der in verschillende deelen van dit uitgestrekt o-ebied 

 gesproken talen in allerlei geschriften verspreid. Hoeveel moeite er vooral in de laatste 

 jaren zij aangewend, om juister kennis van Nieuw-Guinea te verlcrijgen, toch zal het 

 naar alle waarschijnlijkheid lang duren, eer al deze talen uit soms ver uiteeno-elegen 

 landstreken grammatikaal onderzocht zijn. Daarom acht ik het niet overbodig, hier op 

 te geven, waar woordenlijsten der talen van Nieuw-Guinea en naasten omtrek te 

 vinden zijn. 



Ik begin mijne opsomming der woordenlijsten van Westelijk Melanesië, het ware 

 land der Papoes, met de oudste mij bekende, die in de folio -uitgaven van Le Maires 

 reisjournaal , waarin uit de talen van de Salomons-Eilanden , het Kokos-Eiland Nieuw- 

 Guinea en van de eilanden Mozes en Moa enkele woorden , onderanderen de telwoorden 

 zijn opgeteekend. Ter voorkoming van verwarring moet ik opmerken, dat men hier 

 onder Salomons-Eilanden niet verstaan moet den bekenden Archipel van dien naam 

 maar de Hoornsche Eilanden (Fotoena en Alofi) ten noordoosten van de Fidsji- Eilanden 

 die Le Maire wegens de in zijn tijd zoo onzekere lengtebepaliug ten onrechte voor de 

 door Mendana ontdekte Salomons-Eilanden aanzag. De bewoners dezer eilandjes ziiu 

 evenals die van het meer oostwaarts tusschen de Tonga- en Samoa-Archipels gelegen 

 Kokos-Eiland (Boscawen of Tafahi) volgens hunne eigen overleveringen uit eerstgenoemde 

 groep afkomstig en moeten dus meer tot de Polynesiërs dan tot de Melanesiërs o-erekend 

 worden. Daarentegen blijkt reeds uit de journalen van Le Maii-e en Schouten ten 

 duidelijkste , dat de bewoners van het eiland Mozes — een der eilandjes beoosten Nieuw- 

 lerland, waarschijnlijk het dicht bij de kust gelegen eiland Dampier der nieuwere 

 kaarten — zwarten, dus Melanesiërs waren. Dit is eveneens het geval met de inboorlinoen 

 van het ook door Tasman bezochte Moa, een eilandje nabij Nieuw-Guinea^s noordkust 

 ten zuiden der beoosten de Geelvinkbaai gelegen eilanden, die op nieuwere kaarten 

 Koeramba en Arimoa heeten. Het is niet met voldoende zekerheid uit het journaal op 

 te maken, in welke landstreek van het uitgestrekte Nieuw-Guinea Le Maire de door 

 hem medegedeelde woorden opteekende, vooral ook, omdat hij Nieuw-Ierland voor een 

 deel van Nieuw-Guinea hield j waarschijnlijk geschiedde dit in de Klaas Pietersbaai op 

 de oostkust van Nieiiw-Ierland , waar hij vier dagen vertoefde en met de inboorlingen 



